دمو کراسی و نقد و نظر

نه تنها پیروزی حماس بلکه پیروزی حزب‌الله لبنان نیز شکست بزرگی برای اسراییل و برعکس پیروزی چشمگیری برای مردم فلسطین به شمار می‌رود. علاوه بر پیروزی این دو گروه اسلامی، کسب نیمی از آرائ انتخابات مصر از سوی حزب اخوان المسلمین در این کشور؛ پیروزی شیعیان در انتخابات عراق؛ نتایج بی‌نظیر انتخابات ریاست جمهوری ایران در سال 2005 و روی کار آمدن آقای احمدی نژاد که ماهیت رژیم صهیونیستی و صحت هولوکاست را زیر سؤال برده است و بالاخره پیروزی اخیر احزاب اسلام‌گرا در پاکستان و...

دموکراسی نیز سرگذشتی اینچنین دارد و ملاحظه می شود که غرب در نظر دارد آن را به عنوان تنها روش حکومتی مطلوب بر انسان معاصر تحمیل نماید.(2) «دموکراسی» که از حیث معنایی از آبشخور «لیبرالیسم» تغذیه می نماید و مبتنی بر آموزه های سکولاریزم و اومانیسم است، الگوی پیشنهادی بلکه تحمیلی غرب برای کلیه نظام ها شده تا سیطره ای را که «فرانسیس فوکویاما» برای «لیبرالیسم سرمایه داری» وعده داده بود، محقق سازد. «دموکراسی» از این منظر روشی به حساب می آید که جامع ارزشهای سکولار غربی در اداره جامعه است و لذا هرگونه تعرض و نقد و انتقادی نسبت به آن با حربة «استبداد»، سرکوب شده و سعی ...

از ابتداى گسترش تمدن انسانى و تکامل جامعه بشرى که حکومتها شکل گرفتند، هر حکومتى مدلى براى اداره جامعه تحت فرمانروایى خود برگزیده. یکى از انواع حکومتها، حکومت دموکراسى است که ریشه آن به تمدن یونان باستان برمى‏گردد و با گذشت زمان، تحولاتى به خود دیده است و اکنون باعنوان حکومت مردم بر مردم، شکل ظاهرى ...

قانون اساسى جمهورى اسلامى ایران با تلفیق نظام جمهورى و دموکراسى از یک سو و نظام اسلامى از سویى دیگر، نظامى به وجود آورد که مانند آن را در هیچ یک از نظامهاى سیاسى معاصر نمى‏توان مشاهده کرد. جمهورى اسلامى به عنوان یک نظام نوپا از جهات گوناگون مورد نقد واقع شده است. از جمله این جهات، طرح نظریه ناسازگارى ولایت فقیه با دموکراسى است. این نظریه معتقد است که اصول مربوط به حاکمیت فقیه و حاکمیت مردم در قانون اساسى جمهورى اسلامى ایران با یکدیگر تناقض دارند. این نظریه با توجه به «انتخابى بودن فقیه‏» ، «مکتبى بودن نظام‏» و «گوناگونى دموکراسى‏» مورد نقد و بررسى ...

در این نوشتار، مترجم از قول آقاى لوئیس، به تعریف دموکراسى و اسلام مورد پسند و تاریخچه هر یک از آنها اشاره‏اى بسیار گذرا نموده است. وى شیوع دموکراسى پارلمانى در اروپا و شرق آسیا را پس از جنگ جهانى دوم، و تحمیلى از سوى دولت‏هاى فاتح مى‏داند که هم اکنون جاى خود را باز کرده و مشکل چندانى هم ندارد.

به نظر آقاى تاجیک دموکراسى هرگز تعریف و روایتى واحد نداشته و ندارد. دموکراسى یک دالّ میان‏تهى است که از هم‏نشینانش پر مى‏شود و ازاین‏رو، گفتمان‏هاى متعددى در زمینه دموکراسى پدید مى‏آید. دموکراسى، در نظر نویسنده، روشى بى‏منش، بى‏آغاز و فرجام و بى‏هدف نیست و مملو از پیشاذهن‏ها و پیشافهم‏هاست. به نظر وى، اسلام ذاتاً با دموکراسى ناسازگار نیست و مى‏توان یک نظام مردم‏سالار در چارچوب معارف دینى و همخوان با روح زمانه ایجاد کرد.

نظام «بازار رقابتى» به طور خلاصه عبارت است از نظامى که در آن تخصیص منابع بر اساس مکانیسم قیمت‏ها صورت مى‏گیرد. یعنى دولت در آن نقشى ندارد یا نقش بسیار اندکى دارد و سیستم قیمت‏هاست که تعیین مى‏کند منابع اقتصادى به چه صورت در جامعه مورد استفاده قرار گیرد یا چگونه تخصیص پیدا کند. اما نظام «اقتصاد دولتى» برعکس، یک نظام تخصیص متمرکز منابع است. بر اساس تصمیمات دولتى در این نظام، مالکیت دولتى بر منابع تولیدى حاکم است. مالکیت عمدتاً در اختیار دولت است. اقتصاد ایران عمدتاً از این نوع است؛ یعنى اقتصاد و حاکمیت دولتى است. تخصیص منابع در «اقتصاد سنتى» هم بر اساس سنت‏هاى گذشتگان است که هم‏اکنون کاربرد چنین نظامى در دنیا منسوخ شده است.

نویسنده در بخشى از این مقاله بعد از ذکر برخى تعاریف که براى دموکراسى شده است در تعریف مورد قبول خود، شرط دموکراسى را مشارکت همگانى مؤثر و قابل قبول در عرصه جامعه در کنار رقابت نخبگان مى‏داند به گونه‏اى که یک دموکراسى زمانى تمام عیار و کامل است که در کنار مشارکت عمومى از رقابت هم برخوردار باشد.

آقاى بشیریه قرن بیست‏ویکم را قرن گذار قطعى جهان به دموکراسى و ظهور دموکراسى جهانى مى‏داند. در باب گذار به دموکراسى دو نظریه ساختارى و کلان و درازمدت از یک سو و نظریه غیرساختارى کوتاه‏مدت و جزئى از سوى دیگر بیان شده‏اند و در ذیلِ هر یک نیز اجزا و فروعى ذکر شده است. آقاى بشیریه در دسته دوم نظریه‏ها، بر محور نخبگان حاکم تأکید دارد. وى سپس به بررسى انسجام یا عدم انسجام ساختارى و ارزشى نخبگان، به ویژه در ایران پس از انقلاب مى‏پردازد.

نویسنده‌ آشکارا موضع‌ انتقادی‌ و تحلیلی‌ و نه‌ صرفاً‌ توصیفی‌ یا جانبداری‌ خود از لیبرالیسم‌ را ابراز می‌دارد، و همانگونه‌ که‌ با مطالعه‌ مطالب‌ بعدی‌ کتاب‌ روشن‌ می‌گردد، این‌ نقد و کاوش‌ عمیق‌ و تحلیل‌ دقیق‌ با گزارشات‌ تاریخی‌ و ظاهر ساختن‌ تناقضات‌ نظری‌ و عملی‌ لیبرالیسم‌ در طول‌ کتاب‌ نمود بارزی‌ پیدا می‌کند. با این‌ وجود، نویسنده‌ در هر موضوع‌ و مبحثی‌ که‌ وارد می‌شود، صادقانه‌ باورها و آرا و عقاید مربوط‌ را ترسیم‌ می‌ کند و سپس‌ ...