من در تحقیقات خود به این نتیجه رسیدم که اگر به دلایل و مشکلات لجستیکى و تکنیکى نبود، شمار داوطلبان مسلمان خاورمیانه و اروپا که مایل هستند به عراق بروند، حتى از مبارزان در افغانستان تحت اشغال روسیه در دهه ۱۹۸۰ فراتر مى رفت. بسیارى از جوانان قادر به تهیه بلیت اتوبوس یا هواپیما نیستند تا آنها را از مرز سوریه که قابل دسترس ترین جاده به عراق است، عبور دهد. نیروهاى امنیتى عربى نیز نقل و انتقال جوانان را به کشورهاى همسایه عراق به شدت تحت نظر دارند. دیگر داوطلبان از راههاى دیگرى به عراق مى روند و از

نه تنها پیروزی حماس بلکه پیروزی حزب‌الله لبنان نیز شکست بزرگی برای اسراییل و برعکس پیروزی چشمگیری برای مردم فلسطین به شمار می‌رود. علاوه بر پیروزی این دو گروه اسلامی، کسب نیمی از آرائ انتخابات مصر از سوی حزب اخوان المسلمین در این کشور؛ پیروزی شیعیان در انتخابات عراق؛ نتایج بی‌نظیر انتخابات ریاست جمهوری ایران در سال 2005 و روی کار آمدن آقای احمدی نژاد که ماهیت رژیم صهیونیستی و صحت هولوکاست را زیر سؤال برده است و بالاخره پیروزی اخیر احزاب اسلام‌گرا در پاکستان و...

عامل مهم دیگر پراکندگی فراوان جمعیت مسلمانان در نقاط مختلف دنیا است. شاید به جرأت بتوان گفت اسلام دینی است که از بیشترین پراکندگی در روی کرة زمین برخوردار است و این پراکندگی هم در اروپا و هم در آمریکا به چشم می‌خورد. مثلاً، در بلژیک مسلمانان تٌرک حضوری ملموس و مشکلات خاص خود را دارند. مسلمانان فرانسه بیشتر اهل کشورهای الجزایر، مراکش و تونس هستند. آلمان دارای همگن‌ترین جمعیت مسلمانان است که اکثر قریب به اتفاق آنها اهل ترکیه هستند. مسلمانان انگلستان بیشتر اهل جنوب آسیا به ویژه هند، پاکستان و بنگلادش هستند.
تنوع و پراکندگی مسلمانان در هر یک از این کشورها، اتخاذ سیاستی مشترک در قبال ...

امواج بیدارى اسلامى از دویست سال پیش تا کنون هر روز بلندتر و گسترده‏تر شده است. مهم‏ترین دستاورد این حرکت تاریخى، بازگرداندن تدریجى خودباورى به جهان اسلام بود به گونه‏اى که با وجود توسعه تبلیغات غرب، مدعاى قدیمى برتر غرب اثر کمترى بر ملت‏هاى مسلمان و مشرق دارد، ولى این مصون‏سازى پیش از اینکه عملى باشد، سیاسى است. بنابراین، باید زمینه‏هاى بازگرداندن خودباورى علمى و معرفتى نیز فراهم شود.

بنیادگرایی‌(Fundamentalismus) عنوانی‌ برای‌ رسانه‌های‌ گروهی‌ شده‌ است‌ و به‌ طور کلی‌ به‌ واسطة‌ استفادة‌ غلط‌ شهرت‌ نامطلوب‌ و زیان‌آور یافته‌ است. بدون‌ اینکه‌ این‌ واژه‌ به‌ صورت‌ اصولی‌ و محتوایی‌ تعریف‌ شده‌ باشد. علما و خبرگان‌ که‌ در این‌ اثر مد نظر نویسنده‌ قرار گرفته‌اند، از لفظ‌ بنیادگرایی، سیاسی‌ کردن‌ دین‌ را می‌فهمند. در چنین‌ شرایطی‌ بنیادگرایان‌ اصول‌ و اهداف‌ وحی‌ و کتاب‌ قرآن‌ را مبنا قرار می‌دهند و نظام‌ سیاسی‌ خود را براساس‌ آن‌ «الهی» و تکلیف‌ دینی‌ قلمداد ...

سید جمال‌ شخصیتی‌ جامع‌الاطراف‌ و زندگی‌ پر حادثه‌ای‌ داشت. او عمر شصت‌ ساله‌ خویش‌ را مصروف‌ شاخت‌ عصر خویش‌ و تلاش‌ در جهت‌ ارتقای‌ وضعیت‌ مسلمانان‌ نمود. وی‌ که‌ پروردة‌ فرهنگ‌ اسلامی‌ بود با سفر به‌ کشورهای‌ مختلف‌ اسلامی‌ و اروپایی، هم‌ به‌ تفاوت‌ عمیق‌ میان‌ وضعیت‌ دو جهان‌ شرق‌ و غرب‌ وقوف‌ یافت، و هم‌ با اندیشه‌ها و مکاتب‌ عصر خود آشنایی‌ پیدا کرد.
می‌توان‌ از مقالة‌ حاضر بعنوان‌ نمونة‌ مناسبی‌ که‌ با استفاده‌ از روش‌ تیپولوژی‌ به‌ موضوع‌ احیأ و اصلاح‌ جامعه‌ مسلمین‌ نظر می‌کند، یاد کرد. مؤ‌لف‌ سعی‌ کرده‌ است‌ با استفاده‌ از منابع‌ متنوع‌ و فراوانی‌ که‌ فراهم‌ آورده‌ است، خطوط‌ کلی‌ و محورهای‌ اصلی‌ اندیشه‌ سیدجمال‌ الدین‌ اسدآبادی‌ درباره‌ اصلاح‌ جامعة‌ مسلمین‌ را به‌ تصویر بکشد.

‌ ‌طرح‌ مساله‌
بنیادگرایی‌ دینی‌ به‌ ویژه‌ بنیادگرایی‌ اسلامی‌ از جمله‌ مفاهیمی‌ است‌ که‌ در سده‌ اخیر، بازتاب‌ گسترده‌ای‌ در سراسر جهان‌ یافته‌ است. این‌ مفهوم‌ پدیده‌ای‌ است‌ که‌ نمی‌توان‌ برای‌ آن‌ پیشینه‌ای‌ در جهان‌ اسلام‌ یافت. هر چند در سنت‌ گذشته‌ اسلامی، مفاهیم‌ مشابهی‌ برای‌ بیان‌ معانی‌ نزدیک‌ به‌ آن‌ وجود داشته‌ است، اما هرگز چنین‌ تعبیری‌ در سنت‌ اسلامی‌ به‌ کار نرفته‌ است. این‌ مفهوم‌ به‌ لحاظ‌ ریشه‌یابی‌ تاریخی، نخستین‌ بار به‌ شکل‌ لاتین‌(Fundamentalism) در اوایل‌ قرن‌ بیستم، در امریکا و درباره‌ی‌ گروهی‌ از مسیحیان‌ پروتستان‌ به‌ کار رفته‌ است‌ که‌ با اعتقاد به‌ وحیانی‌ بودن‌ واژگان‌ و عبارات‌ کتاب‌ مقدس‌ مسیحی، بر عمل‌ به‌ مضامین‌ آن‌ تاکید کرده‌ و همچنین‌ نگرش‌ مدرنیسم‌ غربی‌ به‌ دین‌ را رد می‌کردند.1 از آن‌ پس، غرب‌ در تجربه‌ رویارویی‌ خود با مسلمانان‌ نیز، بدون‌ توجه‌ به‌ تفاوتهای‌ موجود و مبانی‌ متفاوت‌ اندیشه‌ و تفکر اسلامی، از این‌ واژگان‌ استفاده‌ کرده‌ است. تعبیر بنیادگرایی‌ اسلامی‌ بر این‌ اساس، منشایی‌ غربی‌ داشته‌ و ذهنیت‌ غرب‌ مدرن‌ بر آن‌ اشراب‌ شده‌ است. با چنین‌ ذهنیتی‌ و بر اساس‌ اصول‌ مدرنیسم‌ غربی‌ و به‌ ویژه‌ اصل‌ جدایی‌ دین‌ از سیاست، دین‌ تعریف‌ و کارکرد خاصی‌ می‌یابد. بدیهی‌ است‌ که‌ چنین‌ ذهنیتی‌ با نگرش‌ اسلامی‌ به‌ دین‌ و جایگاه‌ آن‌ در جامعه، تفاوت‌ بسیار زیادی‌ دارد که‌ توجه‌ نداشتن‌ به‌ این‌ تفاوتها، موجب‌ خلط‌ مفاهیم‌ می‌گردد. از این‌ رو ضرورت‌ دارد تا به‌ مفهوم‌شناسی‌ این‌ واژه‌ در سده‌ی‌ اخیر بپردازیم‌ و چگونگی‌ اطلاق‌ آن‌ را بر اسلام‌گرایان‌ معاصر، بررسی‌ نماییم. ضرورت‌ بررسی‌ این‌ کاربرد بدان‌ جهت‌ است‌ که‌ این‌ واژه، به‌ دلیل‌ بار معنایی‌ خاصی‌ که‌ یافته‌ است، به‌ عنوان‌ برچسبی‌ منفی، چه‌ در داخل‌ جهان‌ اسلام‌ یا به‌ صورت‌ رایج‌تری‌ در غرب، در مورد اسلام‌گرایان‌ استفاده‌ می‌شود، بدون‌ آن‌که‌ بار معنایی‌ نهفته‌ در آن، مورد توجه‌ قرار گیرد. حتی‌ فراتر از آن، متاسفانه‌ برخی‌ در درون‌ جهان‌ اسلام‌ و حتی‌ در کشور ما هستند که‌ به‌ صورتی‌ نادرست‌ و تحت‌ تاثیر القایات‌ معنای‌ غربی، این‌ واژه‌ را در مورد نیروهای‌ ارزشی‌ و اسلام‌گرای‌ داخلی، به‌ صورت‌ منفی‌ به‌ کار می‌برند. در چنین‌ کاربردی‌ این‌ مفهوم‌ با تحجرگرایی‌ و عقل‌ ستیزی‌ مترادف‌ می‌گردد. نتیجه‌ آن‌که، این‌ امر موجب‌ ابهام‌ و گنگی‌ خاصی‌ در این‌ مفهوم‌ شده‌ است‌ تا آن‌جا که‌ برخی‌ از محققان‌ را بر آن‌ داشته‌ که‌ به‌ جای‌ آن، از مفاهیم‌ و واژگان‌ دیگری‌ در توصیف‌ اسلام‌گرایی‌ معاصر استفاده‌ نمایند.2 فراتر از مناقشات‌ گوناگونی‌ که‌ در مورد واژگان‌ و معانی‌ آن‌ها می‌تواند مطرح‌ شود، مساله‌ مهم، بررسی‌ اطلاقات‌ آن‌ها و نیز نسبت‌ سنجی‌ آن‌ها با مفاهیم‌ مشابه‌ است‌ که‌ می‌تواند از خلط‌ها و اشتباهات‌ موجود جلوگیری‌ نموده‌ و زمینه‌ نظریه‌پردازی‌ صحیح‌ را فراهم‌ کرده‌ تا به‌ ایجاد فضای‌ تفاهم‌ و گفت‌وگوی‌ علمی‌ کمک‌ کند. در نوشتار حاضر سعی‌ می‌شود ضمن‌ کالبد شکافی‌ مفهومی‌ واژه‌ی‌ بنیادگرایی‌ اسلامی، کاربردهای‌ مختلف‌ آن‌ و بار معنایی‌ نهفته‌ در آن‌ها، تبیین‌ شود و در مآل، با واژگانی‌ چون‌ تحجرگرایی، رادیکالیسم، اصول‌گرایی‌ و امثال‌ آن‌ مقایسه‌ گردد. بدیهی‌ است‌ این‌ امر می‌تواند نابهنجاریهای‌ نهفته‌ در کاربرد نادرست‌ این‌گونه‌ واژگان‌ را اصلاح‌ نماید. در نهایت‌ سعی‌ می‌شود مفاهیم‌ و واژگان‌ مناسب، به‌ منظور توصیف‌ جریان‌های‌ اسلام‌گرای‌ معاصر و شاخص‌های‌ آن‌ها پیشنهاد شود.

آنچه‌ از نظر خوانندگان‌ ارجمند می‌گذرد حاصل‌ نشستی‌ است‌ با عنوان‌ «بیداری‌ اسلامی» با حضور اساتیدی‌ از جمله‌ ایرانی‌ و غیرایرانی‌ حمید مولانا، محمدعلی‌ تسخیری، دکتر منوچهر محمدی، علی‌اکبر رشاد و حسن‌ رحیم‌پور از ایران‌ که‌ در مراسم‌ موسم‌ حج‌ (اسفند 81) در مکه‌ مکرمه‌ در هم‌اندیشی‌ فرهیختگان‌ کشورهای‌ اسلامی، با حضور دهها تن‌ از متفکران، دانشگاهیان، علمأ دین‌ و صاحبان‌ رسانه‌های‌ جهان‌ اسلام‌ برگزار شد.