عصمت امام

تهیه کننده صبیحه نباتی

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحمَن الرَّحیم

عصمت امام

مقدمه

تعیین امام : مسأله تعیین امام از قدیمترین و مهمترین مسائلی است که در بین مسلمانان مورد بحث واقع شده است و در حقیقت فارق بین مذهب تشیع و تسنن شناخته می‏شود.

امامیه با توجّه به ویژگیهای امام معتقدند که انتخاب امام و پیشوای بر حق از عهده مردم ساخته نیست. امام خلیفه مردم نیست بلکه خلیفه خدا و رسول اوست و باید از جانب خدا و پیامبر معین گردد. از ویژگیهای امام، «عصمت» است، یعنی امام باید معصوم از خطا و نسیان باشد و این مقام یک صفت روحی و درونی است و مردم قادر به تشخیص آن نیستند. حتی اگر مردم به پاکی و امانت یک فرد اعتقاد هم داشته‏باشند و جملگی بر این رأی اتفاق کنند که از وی در طول زندگی خلافی سر نزده‏است، باز هم دلیل بر عصمت او نتواند بود. زیرا عصمت امری است که باید تضمین شده‏باشد یعنی فرد معصوم باید از مصونیت مادام‏العمر نسبت به خطا و گناه بهره‏مند باشد و یقین به چنین مقامی در مورد یک فرد الا به اتکاءِ بیان پیامبر که از علم و وحی الهی سرچشمه می‏گیرد امکان‏پذیر نیست. همچنین امام باید به تمام احکام و معارف دینی احاطه و معرفت کامل داشته‏باشد. هیچ نکته‏ای از دقائق معارف الهی نیست که از دایره علم امامت فراتر باشد. ولی به مانند عصمت تشخیص چنین مرتبه رفیعی از علم و دانش هم کار مردم نیست. بلکه تشخیص این مقام علمی خاص، از کسی برمی‏آید که خود واجد همان حد از علم و دانش باشد و لذا این موضوع باز به خدا و رسول برخواهدگشت بنابراین علم و عصمت ایجاب می‏کند که امام منصوص باشد یعنی از جانب خدا انتخاب گردد و پیامبر هم وی را به مردم معرفی نماید. البته لازم به تذکر است که بحث تعیین امام صرفنظر از محتوای فکری و عقیدتی آن یک جنبه تاریخی نیز دارد و موضوع آن هم امامت حضرت علی علیه السلام است. چنانچه برای آن حضرت چنین مقامی به ثبوت برسد برای بقیه ائمه علیهم السلام به نصّ امام قبلی تمسک می‏شود.

پیغمبر اکرم به واسطه‏آن خصوصیتى که در دین اسلام بود، در زمان خودشان به حکم قرآن و به حکم سیره خودشان داراى‏شؤون متعددى بودند، یعنى در آن واحد چند کار داشتند و چند پست را اداره مى‏کردند، اولین پستى که پیغمبر اکرم از طرف‏خدا داشت و عملا هم متصدى آن پست بود، همین بود که پیغامبر بود یعنى احکام‏و دستورات الهى را بیان مى‏کرد.آیه قرآن مى‏گوید: «ما اتیکم الرسول‏فخذوه و ما نهیکم عنه فانتهوا» (4) آنچه پیغمبر برایتان آورده بگیرید و آنچه نهى کرده[رها کنید]،یعنى آنچه پیغمبر از احکام و ...

ینکه آیه تطهیر و احادیث فضیلتى بس بزرگ رابراى اهل بیت‏بیان داشته است، مورد قبول امامیه و اهل سنت مى‏باشد، ولى درتعیین مصداق آن دو نظریه وجود دارد: امامیه معتقدند که این فضیلت‏بزرگ و این‏ویژگى برجسته از آن کسانى است که داراى مقام عصمت‏باشند، یعنى امامان‏معصوم(ع) و فاطمه زهرا(س) که اهل بیت رسالت و امامتند.
ولى گروهى از اهل سنت‏به لحاظ نقطه نظرهاى عقیدتى خویش گفته‏اند که منظور ازاهل بیت زنان پیامبر(ص) مى‏باشد و این آیه در شان آنان نازل گشته است.
این ادعا نقدپذیر است، زیرا اراده تکوینى خداوند از مراد، تخلف نمى‏کند، امادر مورد برخى از زنان پیامبر شاهد ...

خلاصه به دو دلیل باید گفت : مطلق پلیدى و آلودگى معنوى اعم از صغیره و کبیره از اهل بیت نفى شده است :
1- جنس و طبیعت «رجس» و «پلیدى» از آنان سلب شده است و نفى جنس ملازم با نفى تمام مراتب و افراد آن است .
2- نفى پلیدى با جمله «لیطهرکم تطهیراً» مؤکد شده است و اگر مقصود نفى تمام مراحل نبود، تأکید چندان مناسب نبود.
از این بیان روشن مى گردد که نظریه برخى از مفسران که مى‏گویند : مقصود از «الرجس» شرک و یا گناهان کبیره است ، پایه‏اى ندارد و با ظاهر آیه مخالف مى باشد ؛ زیرا «رجس» نه به معناى بت‏پرستى است و نه به معناى گناه کبیره، بلکه ...

فقدان‌ متون‌ تشیع‌، باعث‌ مى شد محققان‌ اروپایى بعضا ًبه‌ اظهارات‌ نادرستى مبادرت‌ ورزند؛ از این‌ رو، در نیمه‌ دوم‌ قرن‌ نوزدهم‌، تلاش‌هاى صادقانه ‌اى صورت‌ گرفت‌ تا نسخ‌ خطى ‌امامیه‌ به‌ دست‌ آید، ولى این‌ اقدامات‌ به‌ صورت‌ پراکنده‌ و خالى از ذوق‌ انجام‌ مى ‌شد. هیچ‌ کتابخانه ‌اروپایی، براى تهیه‌ و خرید این‌ نسخ‌ خطى اولویت‌ قائل‌ نبود و علاوه‌ بر این‌، ویرایش‌ و ترجمه‌ آنها، به‌ خاطر مصالح‌ و امتیازاتى انجام‌ مى گرفت‌ که‌ موجب‌ مى شد کار در سطح‌ مطلوبى صورت‌ نگیرد. مثلاً لزوم‌ آشنایى اداره‌ مستعمرات‌ بریتانیا در هند با برخى از جنبه‌ هاى حقوق‌ اسلامى باعث‌ شد تا کاپیتان ‌جان‌ بیلی‌، استاد حقوق‌ اسلامی‌، زبان‌ فارسى و عربى در کالج‌ فورت‌ ویلیام‌، سه‌ کتاب‌ تحریر الاحکام‌ وارشاد الاذهان‌ اثر فقیه‌ بزرگ‌ قرن‌ چهاردهم‌، علامه‌ ابن‌ مطهر حلّی‌، شرایع‌ الاسلام‌، اثر علامه‌ محقق‌ حلى ‌و مفاتیح ‌الشرایع‌، اثر ملامحسن‌ فیض‌ کاشانى فقیه‌ قرن‌ هفدهم‌ را انتخاب‌ و ترجمه‌ نماید و اداره‌ مذکور هم‌ آن‌ را تحت‌ عنوان‌ A Diyest of Muhummudan Law (خلاصه‌ حقوق‌ اسلامی‌) ...

ما نیز به دنبال همه پیمبران و اوصیاى ایشان،با دلى شوریده،ایستاده و نگران راهیم تا کى آن‏«دولت عدل و صلاح‏»آغاز شود،و آن دوره‏«کمال و فلاح‏»فرا رسد،طالبان را جانى دیگر بخشد،و مشتاقان را توانى بیشتر ...

دیدگاههای دانشمندان شیعی درباره تفسیر « اولی الامر» در آیه 59 سوره نساء، یکسان و مساوق با روایات متواتر ( یا لااقل متظافر) در این زمینه است. آنان اولی الامر را بر عترت معصوم پیامبر خدا (ص) تطبیق کرده اند.
مفسران اهل سنت اولی الامر را به دو صورت کلی معنا کرده اند: والیان و دانشمندان، به شرطی که حکمشان منطبق بر احکام خدا باشد؛ و اهل حل و عقد، بدون قید وشرط؛ چون اجماع آنان مصون از خطاست.
راویان اهل سنت در این باره به شش گروه عمده تقسیم می شود که تنها یک گروه را می توان با آیات و روایات و نیز شواهد و قرائن تایید کرد. این گروه از روایات همسان با دیدگاه شیعه است که اولی الامر را تنها بر افرادی خاص از معصومان اطلاق کرده است.

حکمت‌ متعالیه‌ که‌ در قرن‌ دهم‌ هجری‌ به‌ وسیله‌ ملاصدرا تنظیم‌ گشت، با بهره‌گیری‌ همزمان‌ و یکسان‌ از مبانی‌ مشأ و عرفان‌ اسلامی، می‌تواند به‌ عنوان‌ بنیادی‌ استوار و کارامد برای‌ تبیین‌ بسیاری‌ از اصول‌ و مسائل‌ دینی‌ مورد بهره‌ برداری‌ قرار گیرد. خود ملاصدرا از این‌ بنیاد، برای‌ حل‌ معضلاتی‌ از قبیل‌ اثبات‌ واجب، توحید، دفع‌ شبهه‌ ابن‌ کمونه، علم‌ الهی، حدوث‌ عالم، معاد جسمانی‌ و غیره‌ بهره‌ گرفته‌ است. اما بدون‌ شک، نتایج‌ و آثار مبانی‌ این‌ حکمت، بیش‌ از این‌ در حل‌ مشکلات‌ فکری‌ می‌تواند نقش‌ داشته‌ باشد.
اینک، برای‌ نمونه‌ یکی‌ از مسائل‌ مهم‌ اعتقادی‌ شیعه‌ را بر مبنای‌ حکمت‌ متعالیه‌ بررسی‌ کنیم. با بهره‌گیری‌ از مبانی‌ حکمت‌ متعالیه، به‌ تبیین‌ شأن‌ و جایگاه‌ امامت‌ می‌پردازیم‌ و مسائل‌ مهمی‌ را حول‌ این‌ محور توضیح‌ می‌دهیم.

‌کتاب‌ نقد: از لطف‌ جنابعالی‌ بسیار سپاسگزارم‌ که‌ وقتی‌ را به‌ ما اختصاص‌ دادید. شنیدیم‌ که‌ حضرتعالی، تألیفی‌ در باب‌ ولایت‌ فقیه‌ دارید. این‌ نقطة‌ خوبی‌ برای‌ شروع‌ گفتگوی‌ ماست. می‌خواهم‌ بدانم‌ از چه‌ مدخلی‌ وارد این‌ بحث‌ شده‌اید؟ آیا کلامی‌ یا فقهی‌ و یا از منظر فلسفة‌ سیاسی؟ و یا جمع‌ همة‌ اینها؟ برای‌ من‌ جالب‌ است‌ که‌ بدانم‌ با توجه‌ به‌ حضور شما در محافل‌ آکادمیک‌ غرب، و تفسیر منفی‌ که‌ آنها از تئوکراسی‌ دارند و حکومت‌ دینی‌ را مطلقاً‌ ضدارزش‌ می‌دانند، شما چه‌ مدخلی‌ را برای‌ گفتگو دربارة‌ ولایت‌ فقیه، مناسبتر دیده‌اید؟ و لطفاً‌ توضیحاتی‌ دربارة‌ کتابتان.

بدان که در هر عصرى از اعصار، مردان الهى نغمات الهى را در گوش ها طنین انداز مى کنند و ایشان حضرات اولیایند که طالبین حقیقت را از رحیق صهباى ازلیّت سرمست نموده و در عالم ملکوتى و لاهوتى به تأدیب مى پردازند تا بدین وسیله سلسله ى تکامل انسانى باقى و ماء معین معانى احکام که اصل اصیل غصون تربیت است در جویبار دل هاى عارفان جارى گردد.[1] شیعه ى امامیه ایشان را امامان و پیشوایان خود به شمار مى آورد و بر این باور است که آنان از ویژگى هایى برخوردارند که دیگر انسان ها از آنها بى بهره اند. در این نوشتار تنها به دو ویژگى امام از نگاه شیعه ى امامیه نظر مى افکنیم.