حقوق بشر اسلامی
چشم اندازى به نظام جزیه و مناسبات جدید جهانى/ علی اکبر کلانتری
از نظر بیشتر اهل لغت، کلمه «جزیه» لفظى است عربى و گرفته شده از ماده «جزاء». در قاموس المحیط آمده: «جزیه به کسر جیم: خراج زمین و چیزى است که از شخص ذمى گرفته مىشود، جمع این کلمه جزى و جزى و جزاء است.» در صحاح اللغه آمده: «جزیه چیزى است که از اهل ذمه دریافت مىشود و جمع آن جزى است مانند لحیه و لحى.» گروهى دیگر برآنند: این لفظ، معرب کلمه فارسى «گزیت» یا «گزیه» یا «گزید» است. جرجى زیدان پس از بیان پارهاى از تاریخ جزیه مىنویسد: «عرب ظاهرا این کلمه را هم از لحاظ لفظى و هم از جهت معنایى از ایرانیان گرفته و سپس لفظ آن را تعریب و به صورت جزیه درآورده است.» پارهاى از اشعار فارسى نیز،
بررسى نظام بردهدارى از دیدگاه اسلام / سید حسین هاشمی
فلسفه بردهدارى در نظام حقوقى اسلام پرسشى است که از دیرباز مطرح بوده و در سالهاى اخیر بویژه در پایگاههاى اینترنتى که بر ضد دین و حکومت اسلامى فعالیت دارند، به صورت جدىتر مطرح گردیده است . مقاله حاضر در صدد آن است تا ضمن بررسى این مساله، اثبات نماید که پذیرش نظام بردهدارى در آغاز ظهور اسلام، به دلیل تحمیل شرایط زمانى خاص آن دوره بود که بردهدارى در تمامى جوامع بشرى آن روز رایج و ریشهدار بود . از این رو اسلام به جاى مقابله یکباره با نظامى ناعادلانه که در تاریخ بشریت ریشه دوانده بود، به مبارزه تدریجى ...
بررسى نظریات مبناى حقوق اسلامى/ سید مهدی منصوری
یکى از مباحث مهم در فلسفه حقوق اسلامى بحث از مبناى حقوق اسلامى است; گر چه در باره این موضوع اثر مستقلى موجود نیست، اما در لابلاى نوشتههاى حقوقى به چند نظریه مىتوان دستیافت. مهمترین این نظریات، «نظریه فطرت» و «نظریه عقل» است. در این مقاله تلاش شده است ضمن بررسى دو نظریه مذکور، نظریه سوم که نظریه مورد قبول نگارنده است، نیز مطرح شود و نتایجحقوقى ...
حقوق و تکالیف زن از دیدگاه اسلام (استقلال مالى، اطاعت از شوهر)/ مرتضی محمدی
زن و شوهر با قرارداد ازدواج، حقوق و تکالیف مختلفى نسبتبه یکدیگر پیدا مىکنند. در حقوق اسلام و ایران اصل استقلال مالى زوجین مبناى روابط مالى زوجین است و هر یک از زن و شوهر در اکتساب و تصرف اموال خود استقلال کامل دارند. اما در حقوق کشورهاى غربى از جمله فرانسه، در رژیم اشتراک اموال، مرد به عنوان رئیس اشتراک، اداره اموال مشترک زوجین را در اختیار دارد و در رژیم جدایى مطلق اموال نیز مطابق فرض قانونى، حق تصرف در اموال زن را دارد مگر اینکه زن صریحا آن را رد نماید. از طرف دیگر تامین هزینه خانواده در حقوق اسلام تعهدى یک جانبه است و زن در این زمینه ...
جرم اهانتبه مقدسات در نظام حقوقى «اسلام» و «کامن لا»/ سید حسین هاشمی
برخى کشورها از جمله «ایران» که روابط حقوقى آنها بر پایه قوانین اسلامى بنانهاده شده است و کشور «انگلستان» که بر مبناى نظام کامن لا اداره مىشود، نسبتبه مقدسات دینى به نوعى حمایتهاى قانونى را اعمال مىنمایند، و پارهاى دیگر از کشورها چنین حمایتى را پیش بینى نکرده و جرم شناختن توهین ...
پیامبر(ص) و حقوق انسان -دکتر حسن بلخاری قهی
یکی از اصولی که پیامبرگرامی اسلام (ص)همواره بدان توجه خاص می کردند حق مردم (حق الناس) است. آنچنان که در آموزه های دینی آمده ، حق الهی قابل بخشش است اما حق الناس جز به رضایت مردمان قابل بخشش نیست. چنین مکتبی امروزه در مقابل انواع اتهام ها قرار گرفته است. نویسنده باتوجه به انواع پیمان نامه های پیامبر اکرم(ص) به دنبال اثبات این امر است که مسلمانان از دیرباز به دنبال تحقق حقوق اقلیت ها و حتی اقوام شکست خورده و در یک کلام حقوق بشر بوده اند.
مبانی نظری حقوق بشر در اسلام - سیدعلی میرموسوی و سیدصادق حقیقت
مولفین این مکتوب - که بخشی از نوشتار مبسوطشان را به دنبال میآوریم - ضمن بیان اصول و مبانی نظری حقوق بشر از دیدگاه اسلام در قالب طرح مباحثی از قبیل «حق و تکلیف»، «انسان شناسی اسلامی»، «خاستگاه و منابع حقوق بشر در اسلام» و ...، به نقد اجمالی موقعیت انسان غربی در دورة جدید میپردازند.
پیش از شروع بحث در باب موضوع نوشتار حاضر، ذکر فهرست فشردهای از خصائص موقعیت انسان غربی در دورة جدید به همراه بیان چند نکتة مقدماتی در مورد دیدگاه اسلام دربارة حقوقبشر، ضروری به نظر میرسد.
1) حقوق بشر در دوران جدید متکی به بنیانهای نظری کاملاً متفاوت با سنت فکری دوران قدیم است.
حقوق بشر از نگاه اسلام و غرب (1)
در این مقاله، نگارنده محترم به بحث پیرامون حقوق بشر از نگاه اسلام و غرب پرداختهاند . ابتدا در مبحث نخستبه برخى از مزیتهاى نظام حقوق بشر از منظر اسلام اشاره کرده و بهترین تعریف از نظام حقوقى بشر را تعریف فراگیر اسلام از آن دانسته و نظام حقوقى ارائه شده از سوى آن را برهانپذیر برشمردند . سپس به منظور تحقق و تامین حقوق بشر، با طرح پایههاى ضمانت اجرا و جایگاه ارزشهاى اخلاقى و با استناد به آیاتى از قرآن کریم و فراتر از دستنوشتههاى بشرى براى آن (حقوق بشر) ضمانت اجرایى ویژهاى قائل شدهاند و حقوق بشر در اسلام را برگرفته از قرآن کریم و مانند آن از انسجام، تناسب و سازگارى برخوردار دانستهاند .
چالش حق و تکلیف - مسعود راعی
چندی پیش در دانشکده مدیریت دانشگاه تهران سمیناری با عنوان «حقوق بشر، گذار از جهان تکلیف» برگزار شد که بیتالغزل این سمینار، ایجاد شکاف بین حق و تکلیف و تبیین این معنا بود که در جهان مدرنیته باید از حقوق و نه تکالیف سخن گفت. نتیجه دیگری این نشست، عدم پذیرش محدودیت برای حقوق بود و اعتقاد به این معنا که آزادی مافوق قانون است این معنا یکی از مهمترین یا عمدهترین چالشها را در حوزه حق و تکلیف بیان میکند و ازآنجاکه چنین فرایندی پیرو برخی مولفههای فکری دوران مدرنیته است، ایجاب میکند در حد ضرورت بدانها پرداخته شود. ازاین رو تلاش شده است که با کنکاش در منابع مختلف، دلایل حقوقی و غیرحقوقی ارائه شده برای این وضعیت مدنظر قرار گیرد و آنگاه به نقد و بررسی آنها پرداخته شود.
تاسیس نظام حقوق بشر در اسلام - زاهد ویسی
در دوران جدید با تکیه بر «حق»، از «تکلیف» فاصله گرفته شده است و اعتقاد بر این است که اساسا یکی از مهمترین جلوهها و ویژگیهای دوران جدید، حقمداری یا حقآگاهی است؛ دربرابر تکلیفمداری یا تکلیفآگاهی دوران قدیم.
از اینرو پرسش این است که آیا در ساحت دین که به قول همین روشنفکران مربوط به دوران قدیم است، امکان وجود یا تحقق مسالهای به نام حق وجود دارد؟ و آیا عملا چنین گامی صورت گرفته است؟