احکام و تکالیف اسلامی

شکل واقعی وضو در کتاب و سنت

●آیت الله جعفر سبحانی

یکى از اختلافات مسلمانان در احکام عبادى، حکم مسح یا شستن پا در وضو است.ریشه این اختلاف پردامنه را باید در تفاوت روایات جست وجو کرد، اما تردیدى نیست که قرآن بهترین داور در نزاع میان روایات است و آیه وضو در سوره مائده حتى بنابر قرائتهاى گوناگون آن بر حکم مسح پا دلالتى روشن دارد. از این رو جمع کثیرى از عالمان اهل سنت با پذیرش دلالت صریح قرآن به توجیه ضعیف فتاواى برخى از فقیهان خویش پرداخته اند. پس دلالت روشن قرآن کریم، همراه با روایات فراوان اهل سنت که از وجوب مسح پا حکایت مى کند، به ضمیمه فتاواى گروه فراوانى از صحابه و تابعین براین حقیقت، و در نهایت، روایات روشن اهل بیت پیامبر(ع) در باره کیفیت وضوى آن حضرت، تردیدى در رجحان قول به وجوب مسح پا در وضو باقى نمى گذارد.

غنا به معناى کشیدن صدا است که در برگیرنده ترجیع و طرب باشد یا چیزى است که در عرف بدان غنا گویند هر چند طرب آور نباشد. تفاوت نمى کند که غنا در شعر باشد یا در قرآن یا در چیز دیگر, حرمت غنا حکم اصح و اقوى است; بلکه چنان که برخى از بزرگان حکایت کرده اند اجماع فقها بر آن قائم شده است. و چنین اجماعى در کنار...

بدیهى است که مالکیت‏خدا نسبت به 5/1 خمس اعتبارى وجعلى است نه عینى و حقیقى، چرا که اشیا با تمام اجزا از آن اواست. چنانکه در مالکیت رسول و ذى القربى نیز چنین است (مراد از ذى القربى امام معصوم است یا امام معصوم بارزترین مصداق آن است). مقصود از مالکیت‏یتامى و مساکین و ابن السبیل، مالکیت جعلى و اعتبارى آنها است، زیرا همانطور که مالکیت براى اشخاص اشخاص حقیقى قابل اعتبار است براى عناوین اشخاص حقوقى نیز معتبر مى باشد. بر اساس بحث هایى که در جا ى خود مطرح شده است، قدر متیقن این است که مصداق ها ى این عناوین، ذى حق خمس هستند.
سهم خدادر این نکته هیچ اختلافى...

دربـاره فروختن و نفروختن سلاح به غیر مسلمانان و کـافران،دولت اسلامى باید تصمیم بگیرد که آیا فروختن و یا نفروختن به صـلاح امت اسلامى است، یا خیر؟ آیا زمینه ها و نیازهاى روز جهان، چنین اجازه اى را مى دهند، یا خیر.
فروختن و نفروختن سلاح به کافران و ... حکمى قطعى که در همه زمانها و مـکـانـهـا یـکسان باشد، ندارد، هر زمانى برابر نیازهاى زمان و مکان حـکـمـى بر آن بار است. نظام دولت مشروع دینى اگر تشخیص داد در صورت فـروش اسـلحه به کافران، بنیه نظامى آنان نیرو و توان مى گیرد و این سـبب مى شود مسلمانان در...

ثابت کردن حرام بودن بازى شطرنج در زمان و شرایط کنونى، بستگى دارد به ثابت کردن یکى از دو حکم زیر:
الف. حرام بودن بازى شطرنج موضوعى است. چگونگى استفاده از شطرنج دخالتى در حکم آن ندارد. هر چند استفاده هاى مشروع و حلال داشته باشد، اما بازى آن، از نظر موضوعى حرام است; یعنى حکم بر حرام بودن، بستگى به شطرنج دارد، نه استفاده و کاربرد آن. بازى شطرنج، از آن جهت که شطرنج است، حرام است، هر چند ورزش باشد.
ب. استفاده از ابزارى که در گذشته در قمار کاربُرد داشته، حرام است، هر چند از موضوع خود خارج شده باشد و در قمار از آن استفاده نشود و قمارى در کار نباشد.
این سخن، بدان معناست که حکم حرام بودن، باقى مى ماند، هر چند موضوع دگرگون شود. ثابت کردن این مطلب، بسیار دشوارتر از ثابت کردن حرام بودن ...

پیشرفتهاى علمى سبب شده است که بسته شدن نطفه انسان و دیگر حیوانها, از غیر راه شناخته شده (آمیزش) امکان پذیر گردد; از این روى, با توجه به این پیشرفتها, درباره گونه هاى آبستن کردن و حکم شرعى آنها, به تحقیق و کند و کاو مى پردازیم:
سه گونه اصلى مى توان براى آبستنى مصنوعى تصور کرد که عبارتند از:
1. بستن نطفه و لقاح منى مرد و تخمک زن در داخل مهبل.
بدین ترتیب: با ابزار جدید, منى مرد, یا تخمک زن و یا هر دو, در فضاى داخل مهبل قرار داده مى شود و با لقاح این دو در آن جا, نطفه بسته مى شود.
2. بستن نطفه و لقاح منى و تخمک در بیرون مهبل, انجام مى گیرد و آن گاه, نطفه بارور شده, به وسیله ابزار جدید در درون مهبل کاشته مى شود و در آن جا, مراحل رشد خود را, که خدا براى آن مقدر کرده, مى پیماید.
3. بستن نطفه و مراحل رشد آن, تا گاه انسان کامل شدن, در بیرون مهبل انجام مى پذیرد.

دیدگاه نخست، بر این باور است که در بینش اسلامى، زن و مرد هر دو انسانند، هویّتى یگانه دارند و از گوهرى یگانه برآمده اند.1 محور تکلیفها و دستورهاى اسلامى، انسان است. این اوست که بارسنگین مسؤولیت پذیرى را که آسمانها و زمین و کوهها، با همه بزرگى که دارند، تحمّل پذیرش آن را نداشته اند بر دوش گرفت:
(انّا عرضنا الامانة على السموات والارض والجبال فابین ان یحملنها واشفقن منها و حملها الانسان.)2
ما این امانت را بر آسمانها و زمین و کوهها عرضه داشتیم، از تحمّل آن سرباز زدند و از آن ترسیدند، انسان، آن امانت را بر دوش گرفت….
مخاطب انذارها و تبشیرهاى الهى انسان است. قرآن کریم، پیامها و دستورهاى خود را گاه با واژه هایى فراگیر...

موضوع مرد بودن و یا زن بودن وى، از راه نشانه‏هاى شرعى آشکار شده باشد و یا خنثاى مشکل باشد و در این صورت، فردى که هم آلت مرد را دارد و هم آلت زن را، تصمیم مى‏گیرد که [از راه عمل جراحى] یکى از این دو را بردارد تا بدون دغدغه به جنس باقى مانده بپیوندد. در این فرض، اگر تغییر جنسیت صدق کند، تنها در خنثاى غیر مشکل، در صورتى که آلتى را بکند که جنسیت از آن پیروى مى‏کند، صدق خواهد کرد، مانند خنثایى که حکم به مرد بودن او شده، آلت تناسلى مردانگى خود را از بیخ برکند، تا جنبه زنانگى وى تقویت‏شود و به زنان ملحق بپیوندد. در هر حال دلیلى براى حرام بودن این گونه عمل جراحى وجود ندارد; زیرا فردى که به این عمل مى‏پردازد، بیش از عمل، جزء یکى از...

به نظر من، انگیزه واقعى آن بود که حضرت رفاه طلبى را دوست نداشت و نظر حضرت آن بود که منزلش از وسایل تزیینى و آسایش خالى باشد. نه آن که آراستن منزل و داشتن پرده و فرش و مانند آن براى مردم حرام باشد، بلکه جایگاه پیشوایى پیامبر چنین اقتضا مى کرد و سزاوار بود که از این وسائل ...

حاکم اسلامى ودیگر مسؤولان وکارگزاران وى, در صورتى مى توانند اعمال ولایت کنند که مردم سر در خط فرمان آنان داشته باشند. اداره امور امّت با وجوب اطاعت از حاکم اسلامى لازم وملزوم یکدیگرند. وجدان انسانى وعقل فطرى بدان حکم مى کند. از این روى, مفسران مى گویند: امرخداوند درآیه: (اطیعواللّه واطیعوالرسول واولى الامر منکم16) ارشادى است نه تعبدّى. یعنى خداوند درآیه شریفه به چیزى فرمان داده که عقل انسان نیز بدان امر مى کند. دستور خداوند به اطاعت, تأکید وتأیید همان حکم عقل فطرى...