تاریخ معاصر

بی‌ثباتی در روابط دولت صفوی با امپراتوری عثمانی(2)/ دکتر ابوالفضل عابدینی*

همه این عوامل، سد محکمی در مقابل سیل درخواستها و تقاضاهای اروپاییان بود. لذا صلح‌جویی ایران و عثمانی که نتیجه سیاست خاص شیخ‌علی‌خان ازیک‌سو و نیز عافیت‌طلبی شاه‌سلیمان ازسوی‌دیگر و نیز درگیربودن عثمانی در اروپا بود، اجازه نداد که درگیری‌های مختصر، به جنگ بین دو کشور بینجامد.

کارری نیز نظیر صحبتهای کمپفر را در مورد سرسختی شیخ‌علی‌خان، نقل می‌کند: «نخست‌وزیر او [شاه‌سلیمان] که از طرفداران جدی دوستی با ترکها بود، اعتقاد داشت که عثمانی درواقع برای ایران سد محکمی است در مقابل مسیحیان. اگر روزی ترکها منهدم و نابود شوند، حتما نوبت حمله به ایران خواهد رسید و برای ایران، پایداری در مقابل مسیحیان امکان نخواهد داشت.»[38] و «از طرفی، برای شاه‌سلیمان و مملکت ...

بی‌ثباتی در روابط دولت صفوی با امپراتوری عثمانی(1)/ دکتر ابوالفضل عابدینی*

سلطان‌مراد عثمانی بعد از آخرین نبردش با شاه‌عباس اول، هرگز جرات نکرد به خاک ایران تعرض کند، اما در پی اطلاع از اوضاع وخیم دربار و نیز تنفر و انزجار مردم، به‌ویژه امرا و لشگریان از شاه صفی، پاره‌ای از ایالات را مطمح نظر قرار داد و در مقام لشکرکشی به مرزهای ایران برآمد. مولف زبدهًْ‌التواریخ آورده است «در سنه 1039.هـ/1630.م که سال دوم جلوس آن‌حضرت [شاه‌‌صفی] بود، رومیه به سرکردگی مصطفی‌پاشا بر سر قلعه ایروان آمده و در اندک وقتی قلعه را به تصرف درآورده و اهل ایروان اطاعت نمودند. در سنه 1041.هـ/1632.م شاه‌صفی با توپخانه بسیار روانه ایروان شده، بعد ...

ایران و جنگ جهانی دوم(1)/ مریم تاج‌عینی

با ورود متفقین به ایران در سوم شهریور 1320.ش، و دستور رضاشاه مبنی بر ترک مقاومت در ششم شهریور، آن ارتشی که رضاشاه با آن همه دبدبه و کبکبه و صرف بودجه‌ها و هزینه‌های گزاف برای ضمانت سلطنت خود ساخته و یکی از ارکان سلطنتش را بر پایه آن قرار داده بود به یکباره فروریخت و نتوانست در برابر حمله متفقین، جز مقاومتی بسیار اندک، کاری انجام دهد؛ تنها مقاومتی که در این زمان انجام شد مقاومت نیروی دریایی نوپای ایران به فرماندهی دریادار بایندر بود، که توانست یک روز، مانع پیشروی قوای انگلیسی در جنوب ایران شود، اما در نهایت نیروهای انگلیسی مقاومت ...

مناظره‌ای درباره مصدق/ روح الله حسینیان با احمد زید آبادی

یکی از عوامل شکست مصدق را اشرافیت وی خواند که هیچگاه نتوانست به مردم تکیه کند. زیدآبادی گفت: این از افتخارات مصدق است به قول آیت الله طالقانی، مصدق مثل موسی در یک خانواده اشرافی متولد شد، ولی از مردم حمایت کرد.
حسینیان در شرح اشرافیت مصدق گفت: مصدق نوه‌ی فتحعلی شاه قاجار از طرف مادر بود. پدرش هدایت الله دفتری بود که منشی لشکر ناصرالدین شاه بود به همین جهت ناصرالدین شاه او را ملقب به دفتری کرد. همچنین مظفرالدین شاه شوهر خاله‌ی مصدق بود،‌ البته هیچ کدام از این‌ها را من عیب برای مصدق نمی‌دانم،‌ ولی برای درک یک شخصیت خاستگاه اجتماعی وی باید بحث شود البته حرف آقای زیدآبادی درست است اگر مصدق از اشرافیت خارج می‌ شد ولی مصدق تا پایان عمر با فرهنگ اشرافیت زیست.
وی به عنوان مثال گفت:‌ مصدق در دور اول به عنوان نماینده اشراف اصفهان - چون دور اول انتخابات مجلس شورای ملی طبقاتی بود – انتخاب شد. با اینکه مصدق در اصفهان زندگی نکرده بود نماینده اشرف اصفهان شد؛‌ ولی به دلیل مخدوش بودن تاریخ تولد صلاحیت وی در مجلس تائید نشد و رد شد به علت اینکه مخالفین تاریخ سنگ قبر شوهر اول نجم السلطنه مادر مصدق را عکس گرفتند و گفتند اگر بلافاصله مادر مصدق بعد از عده شوهر کرده باشد مصدق 27 سال دارد و شرط این بود که نماینده باید 30 سال می‌داشت. البته مادر مصدق طبق سنت اشرافیت سه بار با سه پیرمرد هفتاد ساله ازدواج کرد. (خنده شدید حضار) ...

علل فروپاشی سلطنت پهلوی(2)/ شمس‎الدین رحمانی

شیوة انگلیسی، تزویر و حقه‌بازی و پنهانکاری آن یهودیی است که نمی‌خواهد علناً خود را نشان دهد و اغراضش را مخفیانه دنبال می‌کند و لذا به فرهنگ موجود ملی قربانیان خود با ریاکاری و تظاهر، احترام می‌گذارد و محافظه‌کارانه رفتار می‌کند. این رفتار یهود، هم در خود انگلیس رایج است و هم شیوة عمل یهودی‎های انگلیس و نیز انگلیسی‎های یهودزده در مستعمرات و مناطق نفوذشان است. علت این رفتار آن است که هنوز کاملاً خود را موفق و پیروز مطلق نمی‌دانند و لذا ...

علل فروپاشی سلطنت پهلوی(1)/ شمس‎الدین رحمانی

در ایران دولت قاجار که با همة پوسیدگی و از هم پاشیدگی، به هر حال باز هم در نظام حکومتی خود، یک ته مانده‌ای از دین را هنوز مجبور بود حفظ کند؛ باید می‌رفت تا به جایش یک آدم بی‌سواد می‌آمد تا بر مردم مسلط شود و بی‌پروا علیه دین و شرف و حیثیت آنان عمل کند. در عین اینکه، مطیع امثال محمد علی‌خان فروغی یهودی‌الاصل و ماسون باشد و قدم به قدم اسلام را در ایران به عقب براند و کشور را ...

علل ظهور و افول دارالفنون - عبدالحسین نوایى‏

در این گفت‏وگو آقاى نوایى ضمن طرح مسائل مختلف فرهنگى در ایران و مقایسه آن با غرب به علت پیشرفت علوم در غرب اشاره و به سابقه و اهداف حضور بیگانگان در ایران و شکل‏گیرى و تأثیرات فرهنگى دارالفنون از آغاز تا افول و علل آن پرداخته و در مورد کتاب‏هایى که درباره امیرکبیر و انقلاب مشروطه سخن گفته و به تأثیرپذیرى خود از ادوارد براون در نوشتن کتاب بابیّت اشاره دارد.

کودتاى 28 مرداد: تقابل سنت و مدرنیته در حکومت - حسن فتحى‏

در بخش نخست مقاله، به تصویرى از جنگ سرد در سال‏هاى بعد از جنگ جهانى اول و تغییراتى که در ایران و جهان اتفاق افتاد اشاره شده است. یکى از عوامل نزدیک شدن ایران به واشنگتن، جدا شدن حکومت ایران از انگلستان در ماجراى آذربایجان است. اشغال ایران در زمان حضور انگلیس توسط شوروى و تشکیل حکومت خودخوانده (آذربایجان، کردستان و گیلان)، زمینه بروز حزب توده که تلفیقى از افراد متعدد بدون گرایش به کمونیست بوده است. با شروع جنگ سرد، امریکا و انگلیس به بهانه مقابله با کمونیسم و در اصل براى حفظ منافع خود، کودتا علیه دولت ملى مصدق را به راه انداختند. بعد از کودتا، طرف‏داران کاشانى و بقایى و ... از زاهدى حمایت و اعلام وفاداراى کردند و طرف مقابل را خائن و خود را خادم معرفى نمودند؛ در حالى که طرف‏داران مصدق به عکس آنها را متحد دربار و کودتاچیان مى‏دانند. یکى از دلایل شکست دولت مصدق خروج مردم از صحنه است.

اگر کاشانى با نهضت ملى مى‏ماند، نهضت شکست نمى‏خورد - حبیب‏اللَّه پیمان

روزنامه همبستگى در راستاى تحلیل تاریخى وقایع کودتاى 28 مرداد با دکتر حبیب‏اللَّه پیمان گفت‏وگویى انجام داده است. دکتر پیمان درباره اهداف نهضت ملى که قربانى این کودتا قرار گرفت، مى‏گوید: نهضت ملى ایران دو هدف اساسى داشت: نخست تأمین آزادى و دموکراسى از طریق قطع مداخلات دربار و حکومت ارتجاعى آن دوره و در واقع، احیاى قانون اساسى مشروطیت و دوم، تأسیس استقلال و حاکمیت ملى از طریق مبارزه با نفوذ و مداخله‏جویى‏هاى استعمار خارجى به‏ویژه انگلستان.

زمینه‏هاى کودتا - فریدون مجلسى

مطلب حاضر تلخیصى است از مصاحبه با فریدون مجلسى (حقوقدان، نویسنده و مترجم).
ایشان در مورد موضوع بحث بیان مى‏کنند: پس از کشف نفت در مسجد سلیمان و تأسیس شرکت نفت انگلیس و پارس بین دو کشور قرارداد بسته شد و قرارداد قبلى که شانزده درصد سهم براى ایران مشخص مى‏کرد را لغو کرد و قرارداد جدید به مدت 60 % تمدید گردید.