تقابل "دین و دنیا" و تقسیم امور به "مقدس - عرفى" یا "دینى - دنیوى"، و تقسیم حوایج انسان به "حوزه‏هاى دولتى وعمومى" (پابلیک) و "خصوصى و دینى"، استناد دانش حقیقى به گزاره‏هاى تجربى و تفکیک آن از حوزه ارزشها و عدم‏تنقیح مفهوم"جوهر تخیلى اعتبار ساز"و...،جزء حلقه‏هاى وصل(بلکه فصل)"الهیات" با "احکام عملى" در غرب بوده است.
تفسیر سوء یا ناقص که از "خدا" (و صفات ربوبى) صورت گرفت و غلبه یافت، به نفى احکام خدا و حقوق‏الهى بشر ونفى تعریف دینى "حیات" و "مسئولیت" و "انسانیت" و ... انجامید و بنابراین است که معتقدیم اگر ...

در نظام ولائى، مبناى کار، هدایت مردم است‏نه اسارت آنان. و معلوم است که هدایت، نیازمندهوشیارى و گزینش مردم است. از اینجاست که‏در قرآن کریم از طرفى بر این موضوع تاکیدمى‏شود که در دین، اکراه نبوده و کار پیغمبر،سیطره بر مردم و تصمیم‏گیرى بجاى آنان نیست.و از طرف دیگر هم بر انذار و تبشیر و هدایت‏تکیه مى‏شود. یعنى دادن آگاهى و هوشیار کردن‏مردم تا امکان...

پیش از ورود به بحث، ضرورى است ابتدا مفهوم «سکولاریسم‏» را بیان کنیم. این کار موجب مى‏شود که از یک سو، هنگام کاربرد این واژه، مفهوم آن به دقت مورد بررسى قرار گیرد و از سوى دیگر، این بحث منجر به ایجاد چارچوبى مشترک و واحد گردد و سبب شود که از محدوده بحث‏خارج نشویم.
حیطه مفهومى «سکولاریسم‏» چیست؟ آیا مراد از آن، جدایى حوزه دین از سیاست است؟ یا فراتر از آن، الحاد و انکار خدا را نیز شامل مى‏گردد؟ اگر مفهوم سکولاریسم، الحاد را نیز در برگیرد، دولت مبتنى بر این رهیافت، با دین در تمامى صحنه‏هاى فردى و جمعى و افراد دیندار، که بر اساس مبانى دینى، خود را موظف به دخالت در امور سیاسى مى‏دانند، برخورد و مبارزه مى‏کند. اما اگر چنین مفهومى را اخذ نکنیم، در برخى جوانب زندگى مانند جنبه‏هاى فردى و فکرى...

متفکران و فلاسفه سیاسى آن عصر طرفدار تفویض اختیارات کلیسا و ازجمله واگذارى دادگاه‏هاى تفتیش عقاید و اموال و ثروت‏هاى کلان کلیسابه امپراتور بودند.
حتى برخى هرگونه حاکمیت کلیسا و پاپ را شرک و کفر توصیف کردندنظریه مزبور، که از سوى اصلاح‏طلبان و منتقدان مسیحیت‏سنتى ترویج وتقویت مى‏شد، یکى از اهدافش به حاشیه بردن کلیسا و فشار بر آن بوددر این‏جا، به نام بعضى از طرفداران این نظریه اشاره مى‏شود:الیگیرى‏دانته (1265 1321 م): او را به حق، مى‏توان از پیشگامان نخستین‏سکولاریزم در غرب...

مراد از معرفت عملى، معیارها و احکامى است که در هر واقعه و فعلى از افعال براى او وظیفه عملى را روشن مى کند بنابراین معرفت عملى، شناخت جزئى و باالفعل خوب و بد و باید و نباید اعمال و رفتار است، خواه این افعال و رفتار در حوزه افعال شخصى و فردى باشد یا در تصمیمها، تدبیرها و افعال کلان اجتماعى.
واقعیت این است که در باب افعال و رفتار انسانها ارزشها و معیارها و الزومات کلى وجود دارد قضایایى نظیر «باید صادق بود»، «دزدى بد است» نمى تواند معرفت عملى به دست دهد، زیرا اینها الزاماتى اقتضایى است و به تنهایى نمى تواند روشنگر حکم جزئى و بالفعل یک رفتار باشد زیرا اینکه در هر مورد «چه باید کرد» زمانى روشن...

اگر بخواهیم از ارزش عقلانیت چشم بپوشیم که طرح هاى (سکولاریستى کردن دولت و عقلانى ساختن تراث (دین)) آن را احاطه مى کند، در طرف دیگر مى بینیم مرتکب خطایى آشکار مى گردد آن گاه که مى پندارد سکولاریزم نیازى شدید براى توده ها و مطلبى مهم براى جوامع عربى و اسلامى است. از باب نمونه در آن اثر، چنین مى خوانیم: (پس بنابراین از خاستگاه مبادرت و پاسخ گویى به مسائل جامعه عرب است)9 که دعوت به سکولاریستى کردن...

طرفداران جامعه مدنى از نوع غربى آن، به‏پیروى از فلاسفه سیاسى مغرب زمین، شیوه‏انتخاب رهبر ذیصلاح جامعه را صرفا و تماما به‏عهده اکثریت آراء مى‏گذارند. و به این سؤال‏پاسخ نمى‏دهند که آیا براى همه، توان و امکان‏تشخیص رهبر اصلح از بین نامزدهاى متعددقائلند یا خیر؟ با این وجود، اگر شیوه دیگرى‏براى تعیین رهبر ذیصلاح وجود داشته باشد که‏ضریب خطاى آن نسبت‏به فرض پیشین، کمترباشد، مثلا اشخاص کارشناس و مورد اطمینان‏به دور از هرگونه تعصب، کسى را نشان دهد که‏بیش از سایرین براى تصدى مقام رهبرى،صلاحیت داشته باشد، در این فرض، «عقل‏»،کدام گزینه را انتخاب مى‏کند؟ بنظر نمى‏رسدپاسخ سئوال فوق براى عقلاى بشر، مشکل باشد،تا سخن از تناقض و غیر عادلانه بودن حکومت‏معصوم به میان آورند (14) ،این خود هجرت ازقلمرو خرد و عقل به قلمروى غیر عقلائى...

این جامعه مدنى، نه ادامه دولت است که در دولت، دوام یابد و نه وجه بیرونى دولت و بسط آن است.بلکه تنها استخدام دولت و قدرت در خدمت منافع هژمونى سرمایه است که جامعه را به نوعى برده‏دارى‏مدرن، بازگشت مى‏دهد و خود، علیرغم شعارهایش، فعال مایشاء و تمامیت‏طلب بتمام معنى است.داورى‏هاى ارزشى، همه به آن ارجاع مى‏شود، قانون متبوع، قانون اوست و بدیهاى برآمده از وضع طبیعى‏و «جنگ همه علیه همه‏» را نه تنها رفع و رجوع نمى‏کند بلکه صرفا تغییر شکل مى‏دهد و از حالت‏ساده به‏پیچیده، تبدیل مى‏کند. حقوق متقابلى، خارجا وجود نخواهد داشت تا انتقال آنها قابل انجام به روش‏مسالمت‏آمیز باشد، زیرا عدل و ظلم...

جداانگاران دین و حکومت ابتدا به سیره حضرت على(ع) در مساله حکومت استناد مى‏کنند و بر این باورند که آن حضرت در طول 25 سال سکوت و خانه‏نشینى، هیچ‏گونه درخواست و اقدامى در به دست گرفتن رشته حکومت از خود نشان نداد. هنگامى هم که پس از قتل عثمان، بخت‏حکومت و دنیا به حضرت رو مى‏آورد، از آن روى برتافت و از مردم خواست که حاکم دیگرى را انتخاب کنند: «دعونی و التمسوا غیری.» (2)
مهندس مهدى بازرگان در این زمینه مى‏گوید: «اما على بن ابى‏طالب نه خلافت - به معناى حکومت - به دست او افتاد و نه او براى قبضه کردن قدرت، تلاش و تقاضایى نمود... على(ع) با استنکاف و عدم تمایل خودش، خلیفه مسلمین و امیر مؤمنین...

این اندیشه که دنیاى نوین، همسوى با سکولاریته (Secularity) در حال تخریب بنیادهاى دینى است، زاییده اروپا در نیمه قرن نوزدهم است؛ اما خود مفهوم «سکولار» (Secular) که تنها مختص به تمدن اروپاست، قدمت بیشترى دارد. «ویلیام اهل اوکهام» و «جان وایلکلیف» نویسندگان قرن چهارده، با تمییز قائل‏شدن بین نهادهاى دیگرى که مشخصاً مذهبى و روحانى بودند، بر مفهوم کلمه «سکولار» صحه نهادند. فرهنگ لغت دکتر جانسون (1755)، سکولاریته را «دنیایى بودن، توجه به چیزهاى دنیاى کنونى»؛ سکولارایز را «تبدیل چیزهاى اختصاص یافته براى استفاده روحانى به استفاده عادى» و «دنیایى ساختن» و سکولاریزاسیون را «عمل سکولارکردن» تعریف مى‏نماید.