كلام و اعتقادات

آیة‌اللّه العظمی سبحانی خطاب به دکتر یوسف القرضاوی
آقای دکتر! تایید موضع استکبار جهانی در اسلام‌هراسی،ایران‌هراسی و شیعه‌هراسی؛ چرا؟!
در پی اظهارات اخیرا دکتر یوسف القرضاوی در مصاحبه با روزنامه "مصری الیوم" و سپس بیانیه‌ وی در تأکید بر مواضع خود، آیة‌اللّه العظمی سبحانی در نامه‌ای به این اندیشمند مسلمان، نکاتی را به وی یادآور شدند. متن نامه به این شرح است:

رجعت‏

بسم‏الرحمن‏الرحیم‏

مقدمه:

«و اَنَّ رَجعَتَکم حَق لاشَکَّ فیها یَومَ لایَنفَعَ نَفساً ایمانُها لَم‏تکُن اَمِنت منِ قَبلُ»(1)

گاه که مطالعه‏ای در مختصات مذهب شیعه می‏نمائیم، می‏بینیم مواردی است که در میان فرق مسلمین کسی جز امتناع مکتب اهل‏البیت(ع) به آن معتقد بوده زیرا دشمنان به شدت سعی بر نفی آن و یا متهم نمودن معتقدین به آن می‏نمایند، فی‏المثل در مباحثه‏ای که به کرات با وهابیون در کشور عربستان می‏نماییم خیلی به عنوان بدعت و منکری که ما از آن دم می‏زنیم، ازمسئله رجعت یاد می‏نمایند که با طرح یکی دو آیه کریمخ از قرآن کریم، بدون جواب مانده و؟ بحث و تشبه را به منزله‏ای دیگر می‏برند؟!

مقدمه

الحمدلله ربِّ العالمین، و الصلاة والسلام علی خاتم الرسول والانبیاء محمد المصطفی و علی آله الطیبین الطاهرین، وصحبهم المنتخبین.

یکی از مسائلی که پیوسته در منظر بحثهای علمی بطور چشمگیری مطرح بوده است مسئلة عدالت صحابه است که در این زمینه آراء و نظریات مختلف در طول تاریخ از سوی افراد مختلفی ابراز شده است و با توجه به اهمیت موضوع و تأثیرگذاری ویژة آن رد مسائل مهم کلامی باید به نحو شایسته به آن پرداخته شود. یکی از نکاتی که در این زمینه باید دقت داشت باید به توجه به فرمودة خدای متعال در قرآن شریف: (فإن تنازعتم فی شیءٍ فردّوه إلی‎الله الرسول کنتم تؤمنون بالله والیوم الآخر ذلک خیر واحسن تأویلا).

مرحوم علامه سید مرتضی عسگری در گفتگوی منتشر نشده با خبرگزاری فارس گفته بود: پاسخگویی به شبهات منافاتی با وحدت شیعه و سنی ندارد.
متن این گفتگوی به شرح ذیل است:
فارس: با تشكر از این كه در این گفت‌وگو شركت كردید. از آن‌جا كه شما نوعاً در مسائل تاریخی و دفاع از عقاید حقه شیعه قلم می‌زنید، سؤال اول ما هم در این زمینه است و آن این كه این روزها به بیان مسائل تاریخ شیعه و تحولاتی كه در تشیع رخ داده كم‌تر پرداخته می‌شود و دلیل آن را هم گاهی اوقات حفظ وحدت ذكر می‌كنند. نظر شما در این مورد چیست؟

بسم الله الرحمن الرحیم

«جناب آقای قرضاوی» یكی از علما و مبلغین مسلمان است كه عرصه‌های گوناگون اسلامی، وی را به پی‌گیری امور مهم امت و تلاش و حضور فعال در صحنه می‌شناسد. وی پیشینه‌ای مملو از فعالیت دارد و در دوران سختگیری بر اخوان المسلمین حتی رنج زندان و تبعید نیز كشیده است. جناب شیخ، از بارزترین مبلغان و علمای اخوان المسلمین است و از روزی كه با «شیخ حسن البنا (ره)» دیدار كرد و تحت تأثیر او قرار گرفت به تبلیغ و دعوت پیوست.

استحباب بستن دستها در نماز میان اهل سنت شهرت دارد و تنها مذهب مالکی است که به استحباب فتوا نداده است.

مستند حکم استحباب، تعداد اندکی از روایات اهل سنت است که علاوه بر ضعف سند، دلالت روشنی نیز بر مدعا ندارند. در میان روایات اهل بیت(ع) نیز نه تنها هیچ حدیثیآن را تایید نمیکند، بلکه برخی آن را بدعت شمرده است. پس مساله قبض در نماز مردد میان سنت و بدعت است و مقتضای احتیاط به دلیل ضعف دلایل مشروعیت آن ترک این عمل است.

علا‌مه فرزانه‚ آیة‌اللّه سید مرتضی عسکری قدس‌سره در طول عمر با برکت خود علا‌وه بر تا›لیف آثار گران‌سنگ و تا›سیس مراکز علمی - آموزشی‚ در مناظراتی سودمند با علمای ادیان و مذاهب‚ حقّانیت مکتب اهل‌بیت علیهم‌السلا‌م را با بیانی لیّن و در عین حال مستدل و منطقی‚ به اثبات رسانید. آن‌چه در پی می‌آید‚ گزیده‌ای از دو مناظره آن علا‌مه فقید با مستبصر مصری و تنی چند از علمای اهل سنت است که طی شماره‌های 89‚ 119 و 120 افق حوزه منتشر گردیده و در آستانه اربعین ارتحال ایشان تقدیم حوزویان ارجمند می‌گردد.

آیا ساخت بنا بر قبور جایز است؟
پاسخ: مشروعیت بنا، بر قبور پاکان را از راه‌های گوناگون می‌توان ثابت کرد، اینک به آنها اشاره می‌کنیم:
-1 سیره سلف صالح در حفظ قبور پیامبران
تاریخ گواهی می‌دهد که ساخت و حفظ بنا بر روی قبور اولیا و انبیا یک سنت دیرینه انسانی بوده، و قبل از طلوع ستاره اسلا‌م، قبور انبیای بنی اسرائیل و غیره، همگی دارای بنا بوده است، و روزی که مسلمانان این مناطق را در فلسطین و اردن و شام فتح کردند، در حفظ و صیانت آنها کوشیدند و تا به امروز به همان حالت باقی مانده است. مسلمانان نه تنها خدشه‌ای بر این بناها وارد نکردند، بلکه در تعمیر و نوسازی آنها و گماردن افرادی برای خدمت و حفاظت، اهتمام ورزیدند.

بى تردید، معلومات آدمى در مقایسه با مجهولات او، چون قطره اى در کنار اقیانوس بیکران است . نه تنها در قلمرو جهان بیرون ، که حتى در وجود خود انسان اسرار ناشناخته فراوانى وجود دارد که هنوز فهم بشر به آن راه نیافته است . از این روست که بزرگان دانش و اندیشه ، پس از سالها تحقیق و مطالعه، متواضعانه اعتراف مى کنند که ((هیچ نمى دانند)) ! قرآن نیز بر این واقعیت مهر تایید زده است :
و ما اوتیتم من العلم الا قلیلاً (اسرا: 85)
واز دانش به شما، جز اندکى داده نشده است . 2
با توجه به محدودیت دانش بشرى، نمى توان ادعا داشت که ما به همه اسرار و رموز پدیده هایى که آن را ((شر)) مى دانیم ، آگاهى...

از آنجا که علم کلام ملکه‏اى در انسان پدید مى‏آورد که بتوان در مقام بحث و جدل، مسایل اعتقادى و شرعى را بهتر به بحث کشید و از آن سخن گفت، آن را «کلام‏» نامیدند. در حقیقت کلام، منطق شرعیات است هم‏چنان که علم «منطق‏» مقدمه‏اى براى آموختن فلسفه است.
به عبارت دیگر، علم کلام شبیه علم منطق است. همان گونه که «فلسفه‏» نیازمند «منطق‏» است‏سایر علوم اسلامى نیز به علم عقاید و الاهیات نیاز دارند; از این جهت نامى را براى آن برگزیدند که با «منطق‏» یکسان باشد. «منطق‏» و «کلام‏» از نظر معنى...