جاذبه های مادی و زمینی شاعران را از عرفان دور کرد / خبرگزاری مهر

اظهارات شاعران و صاحبنظران ادبی درباره " شعر عرفانی "
شعر عرفانی و جای خالی آن در حوزه ادبیات، به ویژه شعر معاصر از جمله مباحثی است که در سالهای اخیر ذهن بسیاری از دوستداران و علاقمندان به این نوع ادبی را به خود جلب کرده است . آنچه می خوانید بخش دوم جمع بندی اظهار نظرات صاحبنظران ادبی در این زمینه است .
عرفان را باید در ادبیات کلاسیک جستجو کرد

محمود معتقدی - شاعر گفت : عرفان را باید در ادبیات کلاسیک جستجو کرد، زیرا شاعر امروز در پی فضاهای اینجا و اکنون و انسان مدرن و فضاهای پسامدرن است،فضاهایی که مربوط به عرفان و نگرش عرفانی و جایگاه آن در شعر فارسی است به موقعیت تاریخی هر دوره باز می گردد .
این شاعرمعاصر در گفتگو با خبرنگار مهر ، با بیان این مطلب افزود : عرفان ریشه در فضای فرهنگی ایران و آئینی ما دارد و طبیعی است که شاعر امروز نه فرصت تفکر در این راه را دارد و نه با آن متن های دیروزی مرتبط است .

محمود معتقدی یاد آور شد : اگر عرفان در دوره ما هم وجود داشته باشد ، کمرنگ است ، زیرا شاعر امروز درپی عرفان نیست و درپی نگرش ها و فرم ها و تکنیک های خاص بیانی امروز می باشد ، ممکن است که به صورت کمرنگ دربعضی از اشعار امروزی نگرش های عرفانی را ببینیم ، ولی در مجموع به این معنی نیست که نگرش شاعر امروز به عرفان به سبک و سیاق گذشته است .
وی تصریح کرد : از جمله شاعران امروزی که به عرفان توجه داشته اند می توان به " سهراب سپهری " اشاره کرد ، سهراب به خاطر نگرش و فرصت ها و انتخاب هایی که داشت و همچنین آشنایی با هنر نقاشی ، طبیعی است که سیر و سلوکی در فضاهای عرفانی شرق به خصوص چین و ژاپن داشته باشد ، او سعی کرد که این مسائل را به نوعی در اشعارش بازتاب دهد و به حد زیادی این نگرش و جستجو در شعر سهراب دیده می شود.

این شاعر ادامه داد : دیگران آنچنان که باید و شاید ، این طور نبودند ، چون نمی توان برای شاعر امروز دستور العمل و نسخه ای پیچید که چگونه به فضای عرفان و فرهنگ اسلامی نزدیک شود و این به خود شاعر و نویسنده و اهل تفکر در این روزگارباز می گردد.
وی خاطرنشان کرد : وقتی نیازی کمرنگ باشد ، طبیعی است که شاعر و نویسنده و اهل هنرکمتربه سراغ آن می روند ، ضمن اینکه درخیلی از آثاررنگ ها و صداهای فرهنگ ایرانی و اسلامی کما بیش وجود دارد ، ولی اینکه این فضا آنچنان که باید پررنگ نیست به نیاز خود شاعران و نویسندگان ما و متن هایی که وجود دارد باز می گردد .
محمود معتقدی اضافه کرد : عرفان اسلامی جایگاه خاص خود را دارد که با نگرشی آیینی - فلسفی همراه است و طبیعی است که شاعران بزرگ به نوعی نگرش فلسفی خود را با ترکیبی از عرفان اسلامی هماهنگ کنند . انسان به دنبال خودیابی خویش بوده ، ولی امروزه با توجه به فضای مدرن و پسا مدرن ، جستجوی چندانی در فضای شرق و تمدن شرقی که ملغمه ای از آیین عرفانی و اسلامی است ، ندارد .

لزوم پیوند نسل جوان با ریشه ها و پیشینه ها
مصطفی محدثی خراسانی - شاعر ، گفت : برای رسیدن به عرفان اصیل اسلامی ، جوانان و نسل امروز ما نیاز به شناخت ریشه و پشتوانه های اصلی شعر گذشته دارند .
این شاعر معاصر درگفتگو با خبرنگار مهر، با بیان این مطلب افزود : ما در فضایی که آمیخته با عرفان اسلامی است تربیت شده ایم و عرفان قسمتی از شعر فارسی به شمار می رود .
مصطفی محدثی خراسانی درخصوص جایگاه عرفان درشعر امروز، افزود : امروز وجود عرفان درشعرهای فارسی دارای اهمیت زیادی است و از این دست می توان به آثار دکتر محمدرضا شفیعی کدکنی و قیصرامین پوراشاره کرد .
وی یاد آور شد : ما باید بتوانیم بین شعر نسل امروز و گذشته پیوندی شفاف و عمیق ایجاد کنیم و ازحاصل این دو نسل بتوانیم به آثاری آمیخته با تعادل و معرفت دست یابیم . همچنین عرفان را بسیار نزدیک با اشعارخود احساس کنیم .

وی تصریح کرد : برای تقویت و رشد عرفان درشعر ابتدا باید در جهان بینی و دفاع از شعر شاعران برخواست ، سپس در انعکاس آن تلاش کرد ، بسیاری از مبانی و مفاهیم شعرهای فارسی از اصلی غیرقابل تغییر برخوردارند و در طول تاریخ و معرفت شناسی این را ثابت کرده اند و در زمانهای مختلف نیزمتفاوت بوده است .
محدثی اظهارداشت : اگر بخواهیم جریان عرفان را درشعرامروز وسعت بخشیم ، باید با نگاه عمیق تری به آن بپردازیم تا با جلوه های بیشتری در شعر فارسی آشنا شویم .
وی همچنین گفت : شعرعرفانی با زمان شاعرانی چون حافظ و سعدی متفاوت است و اندیشه های این دو زمان با هم فرق دارد که از جمله می توان به استفاده از کلماتی چون خال ، می ، ساقی اشاره کرد که دربیشتراشعارگذشتگان یافت می شود .
وی در ادامه گفت : درشعرامروز می توان با استفاده از نمادها ، سمبل ها ، نشانه ها و مبانی تغییر یافته از شعر گذشتگان درلابه لای شعرهای معاصر امروز نیز این اصطلاحات و عناصر را با زبان امروز در شعر به کار گرفت .
محدثی خراسانی در رابطه با ارتباط عرفان و انسان خاطرنشان کرد : انسان بدون عرفان و معرفت معنی ندارد عرفان قطعا همیشه در جلوه هایی متفاوت خود را در وجود انسان ظاهر می کند .

جاذبه های مادی و زمینی شاعران را از عرفان دور کرد
صائم کاشانی - شاعر گفت : عرفان اکتسابی نیست ، بنابراین باید در ذات یک شاعر وجود داشته باشد تا در آثارش نیز تداعی پیدا کند .
این شاعر پیشکسوت معاصر در گفتگو با خبرنگار مهر، با بیان این مطلب افزود : علل دور شدن شاعر امروز از عرفان به دلایلی همچون روند دینی و مذهبی در خانواده ها بستگی دارد و همچنین حضور شاعران در اجتماع کنونی و فعلی است چرا که در اجتماع فعلی ، مردم از عرفان و خداشناسی فاصله گرفته اند .
صائم کاشانی یاد آور شد : فاصله تجملاتی در روزگار ما و همچنین ظواهر سست و بی بنیاد ، تقلیدها و هم چشمی ها باعث شده که مردم از عرفان فاصله بگیرند و طبعا شاعر هم مانند مردم جامعه است ، بنابراین آن چه مسلم است اینکه عرفان باید درخون شاعر جاری باشد و اگر خود را با اجتماع کنونی وفق نداد و با مردم زمانه همسویی نداشت و تنها به هنر شعر و تنها به فرشته الهام اندیشید و دانست که ان خدای سخن آفرین ذوق شعر را در نهاد او پدید آورده ، به عرفان هم نزدیک می شود .

وی ادامه داد : اگر شاعر به این مسائل بیاندیشد ، طبعا عارف هم خواهد بود اما اگرشاعر به جاذبه ها و مسائل مادی و زمینی اندیشید ازعرفان دور خواهد ماند ، چنانکه امروز این اتفاق افتاده است ، بنابراین باید به شاعر آموزش داد آنچه که درنهاد ماست و آنچه که ما می دانیم همه ازالطاف بیکران وعنایات بی پایان خداوندی است . ما باید همواره عنایات خداوندی را در نظر داشته باشیم ، اگر به این نکته اهمیت دهیم به عرفان نزدیک تر خواهیم شد و شاعرهنگامی شعرش ماندگار است که با عرفان همسویی و همخوانی داشته باشد یعنی ذاتا عارف باشد .

این شاعرتصریح کرد : یکی از مسائلی که موجب شده که شاعران ما ازعرفان دور شوند ، فرهنگ های وارداتی وعرفانهایی است که از شرق و غرب و از طریق کتب و رسانه ها وارد شده است ، شاعر امروز باید به شاعران پیشین و بزرگان عرفان مانند شیخ عطار ، مولانا اقتدا کند و بداند که ما از نظرعرفان غنی ترین ملت بر روی کره زمین هستیم چرا که عارفانی مانند عراقی ، عبدالرزاق کاشانی ، مولانا ، حافظ ، میبدی یزدی و ... داشته ایم ، بنابراین ما باید با پیروی از این بزرگان تحت تاثیر فرهنگ ها و عرفانهای وارداتی قرار نگیریم .
صائم کاشانی خاطرنشان کرد : هنگامی که برآثار بزرگان و عارفان شعر فارسی مطالعه عمیق و ژرف داشتیم مسلما تحت تاثیر فرهنگ های وارداتی قرار نخواهیم گرفت . شاعران ما باید مطالعه گسترده و عمیق داشته باشند تا با آثارشان جوانان را به عرفان اسلامی نزدیک کنند . یعنی باید با آثار شاعرانی مانند مولانا ، حافظ ، عراقی ، شیخ عطار پل ارتباطی برقرار کنیم و از آنها فاصله نگیریم .

نشانه هایی از عرفان در شعر شاعران امروز
محمد جواد محبت - شاعر ، گفت : عرفان در ادیان مختلف و اعتقادات مختلف رنگ های دیگری دارد منتهی همه نقطه ها باید به خداوند یکتا برسند ، یعنی هر کسی که با خدا به نحو خالص از در دوستی و آشنایی در آید ، به نسبت استطاعت درک و کوشش و لیاقت خود به او چیزی می دهند . یعنی دری از کشف و شهود به رویش باز می شود و اگر همت والا باشد به دیدی جهانشمول می رسد .
این شاعرمعاصردرگفتگو با خبرنگار مهر، با بیان این مطلب افزود : عرفان به معنای شناخت خداوند است و شعرعرفانی یعنی شعرآسمانی و بعضا شاعران امروز و به خصوص جوان که درجشنواره های آیینی شرکت دارند و با قصد قبلی شعرمی گویند رگه ها و نشانه هایی ازعرفان درشعرهایشان دیده می شود منتهی شاعر عارفی را در میان چهره های شناخته شده نمی شناسم .

محمد جواد محبت یاد آور شد : مرحوم شهریار و شعرهای عرفانی حضرت امام (ره) به عنوان اشعارعرفانی بسیار معروف هستند و دیوان امام سرشار از این گونه سروده هاست ، اما شاعران امروز ما در سن و تجربه حضرت امام و شهریار نیستند ، همچنین نمونه های خوبی از سروده های عرفانی در شعر" امین " که تخلص شعری حضرت آیت الله خامنه ای است در دسترس اهل ادب است که سرشار از معنویت و عرفان و مهر است .
وی تصریح کرد : برای ایجاد مجدد حال و هوای عرفانی باید رسانه ها از جمله صدا و سیما به نحو جذابی وارد عمل شوند مانند بعضی از داستانها و فیلم های نمایش داده شده که در این حال و هوا است ، مخصوصا در ایام ماه مبارک رمضان که موضوع و پرورش متن داستان زمینه اشراقی و عرفانی دارد و اینکه کسی ارشاد شود پایه اش عرفان و اشراق است .

این شاعر در رابطه با شباهت و تفاوت عرفان اسلامی و غیر اسلامی ، گفت : واقعیت امر این است که در این مورد باید خیلی با دقت و موشکافانه عمل کرد چون معنویات در ادیان و عقاید دیگر رنگ های دیگری دارد . سالها پیش کتابهایی چاپ می شد از کارلوس کاستاندا نویسنده امریکایی بود و در امریکای لاتین با دو تن از سرخپوستان آشنا می شود و سرخپوستان این نویسنده را تحت تعلیماتی قرار می دهند که این تعلیمات به نام عرفان سرخپوستی منتشر شد درحالی که آن عرفان که مستنداتش هم نوشته های کاستاندا بود نوعی سحر باطل بوده است نه عرفان که رد آن در داستانهای باستانی خود داشتیم .
وی ادامه داد : مثلا در دین مسیحیت فرقه هایی هستند که آدابی خاص دارند ، به غیر از آداب کلیسا که موجب می شود بعضی از پیروان و عمل کنندگان به آن آداب به مرحله ای از کشف و شهود برسند ، از جمله پیرمردی در آمریکا که در دستانش نیروی شفا بخش داشته است .
محمد جواد محبت خاطرنشان کرد : حال و هوای عرفانی باید در محیط زندگی ایجاد شود تا در اشعار شاعران نیز حضور داشته باشد و رسانه ها در ایجاد این حال و هوا نقش اساسی دارند .

شعر ما از مشروطیت به بعد سیاسی شد
سید محمود سجادی - شاعر ، گفت : شعر معاصر ما نمی تواند مانند شعر دو قرن هشت و نه هجری عارفانه باشد ، چرا که زمان متحول شده و همیشه " شعر " پرچمدار زمان خود و متاثر از شرایط از زمانه است .
این شاعر در گفتگو با خبرنگارمهر، با بیان این مطلب افزود : عرفان به معنای شناخت است و مصطلحا ما به شعرهای انسانی که به خدای خود ارتباط معنوی برقرارمی کند اشعارعرفانی یا عارفانه می گوییم که درتاریخ ادبیات ایران بسیار زیاد هستند ، مانند اشعاری از مولانا تا شیخ محمود شبستری و صفی علیشاه و ...

سید محمود سجادی یاد آور شد : به طور کلی ، تاریخ ادبیات ایران سرشار از ادبیات عارفانه است و اینکه چرا امروز ما سابقه نیرومند عرفانی را در شعر معاصر نمی بینیم ، به زمان و مقتضیات آن باز می گردد . از دوره مشروطیت به بعد شعر از حالت عارفانه و عاشقانه بیرون آمده و سیاسی شده و واژگان سیاسی رادر خود جای داد ، شاعرانی مانند ادیب الممالک فراهانی ، فرخی یزدی و ... اشعار سیاسی می سرودند ، حتی شعرهای تغزلی هم با استفاده از واژگان سیاسی سروده می شد .
وی تصریح کرد : زمان هر چه به طرف مدرنسیم حرکت کرد ، طبعا شعر آن زمان هم مبتنی بر مقتضیات زمان به آن سمت پیش رفت یعنی ارتباط نزدیکی بین زبان و زمان وجود دارد . وقتی به نیما یوشیج می رسیم در می یابیم که طبیعت خود را به خوبی در اشعار او نشان می دهد و بعد از آن دوره مسائل سیاسی به طور حادی در شعر مطرح می شود .

این شاعر ادامه داد : هرگاه شرایط مقداری آرام شد شاعران به تغزل گرائیدند ، کما اینکه در جنگ تحمیلی بسیارشعر جنگ و دفاع گفته شد و بعد از جنگ دوباره شعر در بستر آرامش افتاد اما پیش از انقلاب شعرمان خالی از رگه های عرفان نیست . همانطور که تغزل در شعر هوشنگ ابتهاج بسیار قوی است . در شعرهای شاعران غزلسرا عرفان را می بینم در شعر شاعران نو پرداز هم مانند فروغ فرخزاد و سهراب سپهری عرفان را مشاهده می شود و یا حتی از شاعران جدیدتر مانند قیصر امین پور که شعر " همه گلها آفتابگردانند" را شعر عارفانه می دانم .
وی در رابطه با حضور عرفان های وارداتی به فرهنگ ما ، گفت : این مسائل یک امر اجتناب ناپذیر است و امروزه نمی توان مرزهای فکری را محدود و مسدود کرد چرا که عصر ارتباطات دیجیتالی نا محدود شده و از کوچکترین تحولی که در دنیا حادث می شود تمام دنیا مطلع می شوند .

سید محمود سجادی اضافه کرد : زمانی میدان مطالعه محدود بود اما الان با تغییر شرایط ما نمی توانیم از رگبار اطلاعات که از کشورهای مختلف وارد کشور ما می شود جلوگیری کنیم . مسائل فکری و تفکر از تمدن های وارد کشور ما می شود همان طور که از کشور ما نیز وارد کشورهای دیگر خواهد شد . مثلا یک زمانی مردم کشوذ انگلیس نامی از مولانا نشنیده بودند اما امروزه در کشورهای اروپایی مولانا و به قول خودشان رومی یک شخصیت کاملا شناخته شده است . عرفان ما هم به آن طرف رفته همان طور که رگه هایی از عرفان غرب در آثار شاعران ما مشاهده می شود و به همان نسبت هم آثار عرفانی شاعران ایرانی را هم در کشورهای دیگر می بینیم .
این شاعر خاطرنشان کرد : به قول سعدی " کهن جامه خویش پیراستن / به از جامه عاریت خواستن " ما خوشبختانه به قول " بهار " یک ملت سرراهی نیستیم ، ما کشوری هستیم با تمدنی و فرهنگ و دانشی به قدمت تاریخ ، پس خودمان دارای گنج پر بار فرهنگی هستیم . ما باید بخوانیم و آشنا شویم ، چرا که آشنا شدن با هر فرهنگی به معنای پذیرفتن آن فرهنگ نیست ما باید ذهن نقاد داشته باشیم .

شاعران ما باید دچار گونه ای تحول روحی شوند
علی رضا طبایی - شاعر گفت : متاسفانه عدم شناخت مردم جامعه و به ویژه جوانان از مقوله ای به نام عرفان ، باعث شده که یک فرهنگ بیگانه با عرفان و فرهنگ های وارداتی مانند عرفان سرخپوستی ، هندی ، ژاپنی و ... وارد زندگی امروز ما شوند و عده ای هم از جوانان ما هم از آن استقبال کنند .
این شاعر معاصر در گفتگو با خبرنگارمهر، با بیان این مطلب افزود : روزمرگی ها انسان امروز را نه تنها در ایران بلکه در سرزمین های دیگر ازسرچشمه خلوص و پاکی ها دورکرده و فرصت را برای پرداختن به عرفان ازبین برده است .

علی رضا طبایی تصریح کرد : علاوه برمشکلات انسان خاکی امروزبا زندگی ، عدم آشنایی اش با مقوله عرفان و عدم شناخت ویژگی های عرفانی ، او را ازاین سرچشمه دورساخته است . عرفان گونه ای ازشناخت خداوند و معنویت است و راهی برای هدایت به سمت پاکی ها زلالی ها می باشد ، اما به دلیل وجود مشکلات فراوان ، انسان روزگارما درگیرو دارحل این معضلات ، سرچشمه زلالی ها را گم کرده است .
وی یاد آورشد : زندگی امروز با وجود فراز و نشیب ها و سختی هایی که دارد به گونه ای وقت انسان را می بلعد که دیگر مجالی برای توجه به عرفان و مقوله هایی از این دست باقی نمی گذارد .

این شاعردر خصوص نقش شاعران معاصردرپیشبرد عرفان اسلامی ، گفت : اگر شاعران معاصرمی خواهند درپیشبرد فرهنگ و آشنا کردن جوانان ما با عرفان و به ویژه عرفان اسلامی کاری کنند ، ابتدا باید میزان آشنایی خودشان را با عرفان افزایش بدهند ، متاسفانه اکثر شاعران ما خودشان از عرفان و مسائل و ویژگی ها و اجزای عرفان بی خبرند و یا آن طور که باید و شاید ، آن را نمی شناسند .
وی ادامه داد : اگردرشعرمولوی ، حافظ ، سنایی و یا عطار ازعرفان سخن گفته می شود ، به این دلیل است که زندگی آنها با عرفان آمیخته شده بود و به تعبیری : از کوزه همان برون تراود که دراوست ، وقتی زندگی خیلی از شاعران ما با عرفان بیگانه است و آنها در پیچ و خم زندگی امروز و از حل مشکلات خودشان هم بازمانده اند چطورمی شود انتظارداشت که به مقوله عرفان بپردازند و آن را درشعرخود بگسترند تا جامعه و نسل جوان با آن آشنا شوند .
علی رضا طبایی خاطرنشان کرد : این یکی ازمعضلات روزگار ماست که خشونت زندگی و سختی گذران زندگی ، وقت مردم و شاعران را که جزئی از مردم هستند به خود مشغول کرده است و درنتیجه وقت شاعربه هدر می رود و کمترمجال پرداختن به عرفان را پیدا می کند مگراینکه دچار گونه ای تحول روحی شوند تا بتوانند به عرفان هم بپردازند و عرفان در اشعارشان متجلی شود ، جامعه نیزازآن بهره ببرد .

صدا و سیما به اشاعه عرفان ناب اسلامی در ادبیات امروز کمک کند
قادر طهماسبی - شاعر با ذکر این نکته که مسائل اجتماعی و روزمرگی باعث شده که شاعر امروز از عرفان دور باشد گفت : صدا و سیما به اشاعه عرفان ناب اسلامی در ادبیات امروز کمک کند.
این شاعرمعاصر درگفتگو با خبرنگار مهر، با بیان این مطلب افزود : ابتدا باید معیارهایی را که درعرفان داریم ، بشناسیم و بعد ببینیم که وضعیت عرفان درایران چگونه است و آیا ما ازگذشته آن ریشه ها را قطع کرده ایم و یا امروزه به صورت دیگری ادامه دارد ؟

قادر طهماسبی تصریح کرد : پیشتر در دوره های گذشته ، " عرفان " به صورت های مختلفی در زندگی مردم ، به ویژه اهل قلم و شعر وجود داشته است ، اینکه انسان واجبات خود را به صورت کامل انجام دهد و برکیفیت واجبات بیافزاید و بعد ازآن وارد مستحبات و مسائل اجتماعی و ... شود ، اما امروز صحبت ازیک نوع عرفان کاربردی است که یک قسمت بیشتری از مردم را تحت پوشش قرار دهد ، باید دید جایگاه عرفان و فلسفه در زندگی امروز مردم کجاست ؟
سراینده " مثنوی شهادت " یادآور شد : وقتی در سیما و درکشوری که داشته های فرهنگی خود را از ادبیات کهن دارد ، تعدادی قلیل به عنوان برنامه شعر و موسیقی کنار هم می نشینند و در ماه رمضان شعر بزرگان ادب و حکمت این سرزمین را به باد انتقاد و گاه استهزاء می گیرند ، آیا دیگر می توان به ادبیات عرفانی و شاعران درونگرا امیدوار بود ؟

طهماسبی گفت : چند چهره تکراری در شبکه دوم سیما ، چند سالی است که نماینده تمام و کمال ادبی و شعر ما شده اند و دائم در صحبت هایشان ، از چهره های ادبی گذشته خرج می کنند و همدیگر را در جمعی دوستانه می ستایند ، در صورتی که دقیقه ای هم از برنامه ها و حرف های آنها به درد مردم و حتی دانش آموختگان ادبی و اساتید دانشگاه های ما هم نمی خورد ، اما علی رغم انتقادات بسیار در این سالها به این برنامه ها ، باز هم افراد یادشده کار خود را به جلو می برند ، متاسفانه گویا مدیران سیما بیشتر از آنکه دغدغه ادبیات را داشته باشند ، همکاری بی قید و شرط با افرادی که ادبیات مظلوم ما را وجه المصالحه قرارمی دهند ، اصل قرار داده اند . در حالی که پخش برنامه های سالم ادبی در رادیو و تلویزیون ، خود می تواند اشاعه دهنده عرفان ناب اسلامی در بدنه ادبیات ما باشد . به گفته وی ، در این سالها هرکسی به خود مشغول شده و ازمسائلی غافل مانده است ، درحالی که عرفان درحقیقت سیری در درون خویشتن است و باید هرانسانی که درجامعه زندگی می کند ازآن برخوردار باشد . مثلا دردفاع مقدس درجبهه ها رزمندگانی بودند که یک شبه ره هفتاد ساله می رفتند و به قله هایی می رسیدند که شخصی بعد از 70 سال به آن درجه سیر و سلوک نرسیده بود ، این راهیابی خود نوعی عرفان را تداعی می کرد .

قادر طهماسبی " فرید " خاطرنشان کرد : یکی ازمسائلی که می تواند با موضوع عرفان در دوران معاصر مرتبط شود ، " فرهنگ شهادت " است که سیر و سلوک در آن ما را به شهود می رساند . مشکل برخی از شاعران معاصر ما بیگانگی کامل با مباحث نظری است ، از داعیه داران موج های جدید شعری و ادبی که حتی در مشی ادبی هم دچار مشکل هستند و در کنار آنها از انحصارطلبان ادبی که همه چیز را برای خود می خواهند ، چگونه می توان توقع " شعرعرفانی " داشت ؟
وی با انتقاد از محافل و کانونهایی که به ترویج و تقویت عرفان های وارداتی در جامعه می پردازند ، اظهار داشت : عرفانی که وارداتی است اصلا عرفان نیست ، عرفان اصیل تنها به سمت خدا بازمی گردد و تقدس خاصی دارد . امروزه در دنیا عرفان های مختلفی وجود دارند که طرفدارهم دارند منتهی به وحدتی نمی رسند .

منبع: http://www.mehrnews.ir