خواجه ربیع که در مشهد مدفون است چگونه آدمی بود؟ بعضی او را قبول دارند و بعضی نه. نظر شما چیست؟

درخصوص خواجه ربیع باید گفت:وی ربیع بن خثیم،، تمیمی، توری و کوفی و از تابعین مشهور است.(1)از او در منابع اسلامی ویژگیهای اخلاقی بسیاری گزارش شده است، از جمله او را اهل زهد، وعظ، تهجد و ذکر یاد کرده‏اند، از این رو عده‏ای از صاحب نظران او را عارف و زاهد برجسته دانسته‏اند و از پارسایی او حکایت‏ها نقل کرده‏اند. گفته‏اند: او در منزل خود قبری کنده بود، و هرگاه در خود قساوت قلبی احساس میکرد، به قبر داخل میشد، و پس از مجسم کردن حالات بعد از مرگ، آیه "رب ارجعون لعلیّ أعمل صالحاً فیما ترکت"(2)را میخواند و با خود میگفت: ای ربیع! تو را باز گرداندیم، اینک عمل کن!(3)شاید بتوان گفت تمامی آرای مثبتی که صاحبان تراجم شیعی، نظیر علامه حلی، محقق اردبیلی، میرزا محمد استرآبادی و مامقانی درباره او ابراز داشته‏اند، برمیگردد به عبارتی که کشّی از علیّ بن محمد بن قتیبه نقل کرده است که ابو محمد فضل بن شاذان در مقام پاسخ به سؤال درباره "زهاد ثمانیه" ربیع را نام میبرد و او را از اصحاب امام علی(ع) نیز از زاهدان پرهیز کار میداند. در مقابل شوشتری با توجه به قراینی، او را عامی مذهب دانسته و داستان‏های مبنی بر تقرب او نزد علی(ع) و یا فضیلت او نزد امام رضا(ع) را مورد طعن و ایراد قرار داده است. (4) به نظر میرسد یکی از علل تردید برخی اندیشمندان شیعی درباره ربیع آن باشد که وی در جنگ علی(ع) با معاویه تردید کرد و از شرکت در آن خودداری نمود و از حضرت خواست او را به جای جنگ با اهل قبله، برای نبرد با کفار به نواحی مرزی گسیل دارد. حضرت وی را به سرپرستی سپاهیانی به ری و قزوین فرستاد.(5) از سوی دیگر برخی عقیده دارند که وی با امام علی(ع) بیعت نکرده بود.بدین ترتیب به نظر میرسد رابطه وی با امام علی(ع) چندان همراه با ارادت، ایمان و انقیاد کامل نبوده و ضعف معرفت وی در حق حضرت، او را از همراهی کامل بازداشته است. مضافاً بر این که در برابر حادثه کربلا، در هنگام شنیدن خبر شهادت استرجاع (انا لله و انا الیه راجعون) گفت و از این که یزید و عاملان او را به سبب قتل امام حسین(ع)، مورد طعن و ملامت قرار دهد، خودداری کرد و به اصطلاح، درباره امور دنیوی سخن نگفت. شاید بر همین اساس باشد که برخی از صاحبان اندیشه مانند آیت الله خویی و شوشتری وی را فردی دانسته‏اند که از عبادت‏های بسیار خود تنها به ظاهر آن توجه کرده و از عمق و حقیقت بندگی محروم بوده است.(6)با توجه به اختلافات اندیشمندان اسلامی درباره شخصیت ربیع، قضاوت نهایی درباره شخصیت و دیدگاه‏های وی مشکل بوده و نمیتوان عملکرد و شخصیت او را تأیید و یا رد کرد.پینوشت‏ها: 1 - دایرةالمعارف تشیع، ج‏8، ص 149 - 150؛ معجم رجال حدیث، ج‏7، ص 168 - 169؛ معارف و معاریف، ج 5، ص 624؛ لغت نامه دهخدا، واژه ربیع.2 - مؤمنون(23) آیه 99.3 - دایرة المعارف تشیع، ج‏8، ص 149 - 150.4 - راویان مشترک، حسین عزیزی، ج‏1، ص 304.5 - دایرةالمعارف تشیع، ج‏8، ص 150؛ وقعةالصفین، ص 115؛ فتوح البلدان، ص 451؛ شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید، ج‏1، ص 134.6 - حسین عزیزی، همان.