آب حیات یا آب حیوان، تابش انوار و تجلیات الهی است.
یکی از عرفا می گوید : "چندین گاه است که می شنوی آب حیوان در ظلمات است، و نمی دانی که آب حیات چیست، و ظلمات کدامست، منظور از آب حیات، دریای نور است، ملکوت، دریای نور است، و مُلک، دریای ظلمت، و این دریای نور آب حیات است و در ظلمت است. اسکندری می باید که در ظلمات یعنی جهان طبیعت رود و از آ‌ن بگذرد و به آب حیات رسد."(1)
ظلمات و ظلمت اصطلاحی عرفانی است، و منظور این است که خداوند کالبد بندگان را بیافرید و سپس بدانها نور عقل و خرد بخشید، و بالاخره جهان مادی و تعلقات آن، ظلمات است، پاره ای از موجودات طالب ظلمت هستند، چون خوی آنها ظلمت می‌باشد.
ظلمات تاریک است، و مأخوذ از قرآن مجید است که فرمود : "فنادی فی الظلمات ان لااله الا انت سبحانک انی کنت من‌الظالمین" (خطاب حضرت یونس به خداوند هنگام گرفتار شدن در شکم نهنگ)
کلمة ظلمات و ظلمت در عبارات شیخ اشراق، اطلاق بر ماهیات و ماهیت می شود و گاه از "ظلمت" اراده اجسام می شود ... و گاه مراد از ظلمت، "عدم نور" است.(2)
اما اگر خارج از اصطلاحات، بخواهیم از آب حیات تعریفی ارائه دهیم،‌آن چیزی نیست مگر معرفت ناب، که حیاتبخش روح و روان است، و این آب حیات در ملک نبی مکرم اسلام( است، مطلقاً که فرمود : "انا مدینة العلم" و این جام معرفت را نمی شود گرفت مگر از دستان ساقی کوثر که پیامبر( در شأن و منزلتش فرمود : "انا مدینة العلم و علی بابها و من اراد المدینة فلیأتها من بابها"
و سلسه ساقیان می معرفت ناب از مولانا امیرالمؤمنین، امام العارفین"علیه افضل صلوات المصلین" شروع می شود و به مولانا بقیةا...الاعظم "ارواح من سواه فداه" ختم می گردد.
پس آب حیات یعنی جرعه ای از معرفت و شناخت حقیقی امام زمان( ، که اعظم عرفای عصر ما امام خمینی( در دیوان اشعارش به آن اشاره فرمودند :
گرفتم ساغری از دست مستی تعالی ا... چه مستی و چه دستی
و ظلمات همان شب دیجور (کاملاً تاریک) فراق است که از جنس گناهان ماست، و نشود روی آن یوسف اولین و آخرین را دیدن و جام معرفت زدستش گرفتن، مگر به خروج یوسف از چاه جهالت و معاصی ما و این بیشتر وظیفة عاشق است تا معشوق.

منابع و مآخذ :
1. فرهنگ معارف اسلامی، ص4 بعد از مقدمه
2. فرهنگ معارف اسلامی، ج2،ص1211و1212
* فرهنگ معارف اسلامی، شامل اصطلاحات فلسفی، منطقی، عرفانی، فقه، اصول، کلام، تفسیر، هیأت ، نجوم، ملل و ، گاه شماری و ادبیات، تألیف دکتر سید جعفر سجادی