اما برخی دیگر از صاحبنظران در این ارتباط، قائل به جداگانه بودن ماهیت عرفان از ماهیت مذهب شده اند. دکتر سید یحیی یثربی در این زمینه می گوید : "به نظر من همانگونه که عرفان در اساس خود واقعیتی است جهانی، و مستقل از ادیان و مذاهب، بخصوص ادیان و مذاهب یهود، مسیحیت و اسلام، اصول و مبانی عرفان را هم در درون خود عرفان باید شناسایی کرد." (4)
و برخی نیز معتقدند که یکی از مسائل مهم، در شناخت مذهب عرفا و شعرای عارف، مسأله ولایت اهل بیت( است. ایشان می‌فرمایند : "یک انسان محقق، وقتی در خصوص خداشناسی، جهان شناسی و انسان شناسی عرفا و شعرا (البته نه همة شعرا، بلکه آن دسته از شعرایی که عارف نیز هستند) غور و بررسی می کند،‌ مشی عمومی آنان را بر اساس تعالیم اهل بیت ( می بیند. مثلاً در اینکه خدا به یقین خلیفه ای در روی زمین دارد، و این خلیفه قطب عالم امکان، و حجت خدا در روی زمین بوده، تنها وسیلة ارتباط عالم غیب به شهادت، و راه هدایت است، و اینکه این حجت و قطب عالم، باید از ذریّه حضرت رسول اکرم( ،‌ و از اولاد حضرت فاطمه( باشد، همه را متفق القول می یابد. این مسأله به این شکل خاص، یکی از مسائل اصولی مذهب تشیع است، که همه شیعیان در این مطلب متفق القولند.
از طرفی بسیاری از این عرفا و شعرا، در حالیکه مطلب فوق را کاملاً قبول داشته اند، در فروع دین خود، به یکی از مذاهب اربعه اهل سنت بوده اند،‌ که آثار و تاریخ زندگی نیز گواه این مدعاست. (5) به عنوان نمونه،‌بهاء الدین خرمشاهی درباره حافظ می گوید : "حافظ همه چیزش دو پهلو است، جز در می و معشوق. در مورد ادیان و شک هم دو پهلوسرا است. در مورد شیعه و سنی بودنش هم دو پهلو است. برای هر دو مورد، ادله ای یا شواهدی می شود ارائه کرد."‌(6)
وجود این دو حقیقت، در آثار بزرگان عرفان و ادب، بسیاری از محققین را در اظهار نظرنهایی، در خصوص مذهب آنان، دچار مشکل ساخته است. بدین جهت، آنانکه جنبه های عبادی و اجتماعی یک عارف را مورد تحقیق خود قرار داده اند،‌ افرادی از قبیل محی الدین عربی،‌ مؤیدالدین جندی، سعدالدین حموی، داود قیصری، مولوی، سعدی، حافظ، عطار، اقبال و... را سنی معرفی نموده اند. ولی بسیاری از محققین،‌که این بزرگان را از بُعد اعتقاد و عرفان و اندیشه مورد تحقیق قرار داده اند، آنان را شیعی معرفی کرده اند. و بسیاری دیگر که به هر دو جهت توجه داشته اند،‌ این ابهام برایشان پیش آمده است که چگونه یک عارف سنی، شیعی حرف می زند؟ یا یک عارف شیعی، سنی عمل می کند؟!
حقیقت امر اینست که این بزرگان، شیعی الاصول و سنی الفروع هستند. یعنی اینان از آن جهت که در خانواده و محیط سنی مذهب تولد یافته و بزرگ شده اند، نماز، روزه، زکات، حج، ازدواج، طلاق، و سایر اعمال عبادی و تجاری خود را، بر مبنای یکی از مذاهب اربعه اهل سنت انجام داده اند، و به تبع سنی بودنشان، به خلفای راشدین، و یکی از ائمه اربعه نیز احترام گذاشته، و بعضاً اشعاری هم در مدح آنان گفته ند. ولی از آنجا که هدف نهایی عرفان، رسیدن به مقام ولایت است، و رسیدن به این مقام، تنها با دستگیری"ولی ا...اعظم" امکان دارد، که مظهر اسم شریف الولی است،‌عرفا همیشه دست استمدادشان به سوی "ولی ا..." دراز بوده. و به او عشق می ورزیده اند ... و این مقام عظمی، یعنی مقام ولایت،‌در خاندان عصمت و طهارت،‌یعنی اهل بیت حضرت رسول اکرم ( است؛ از این رو عشق به این خاندان، همیشه شمع جمع عارفان گشته،‌و نور وجودشان، چراغ راهشان بوده است. (7) سید حسن نصر در این باره می گوید : "در عالم تسنن، تقریباً همه سلسله های صوفیان، نسبت خود را به حضرت علی( ختم می کنند. و او را پس از پیامبر خاتم(، مرجع مؤمنان می دانند." (8)
عرفا ولایت را باطن نبوت می دانند. پس هر کس به هر مقدار با مقام ولایت آشنا شود، و به آن عشق ورزد، به همان مقدار به اسرار باطن دین پی برده است.
بنابراین همة عرفا در مقام ولایت،متفق القولند. بدین جهت شریعت عارف هر کدام از فرق اسلامی باشد،‌طریقتش تمسک به فیوضات ذوات مقدسه اهل بیت عصمت و طهارت ( خواهدبود.
علامه جعفری در یکی از سخنرانیهایشان فرمودند : "شخصی از من سؤال کردکه مولوی شیعه بوده یا سنی؟ بعد علامه جواب دادند که : این حرفها را نزنید که فلان شخص بزرگ شیعه است یا سنی. بلکه وقتی فردی منشأ خدمات و انسانی بزرگوار شد تعلق به بشریت دارد. مولوی و امثال ایشان مال خودشان و مذهب و کشور خودشان نیستند. بلکه مال همه بشریت و انسانها هستند." و من ا...توفیق

منابع و مآخذ :
1. گفتار شیعه در اصول و فروع،‌آیت ا... شمس الدین نجفی، ص214
کافی، ج3، ص311، حدیث12/ وسایل، ج11،ص46،ح3
2. وسایل، ج11،ص47،ح9
3. فلسفه عرفان، دکتر سید یحیی یثربی،ص531
4. اندیشه عطار، تحلیل افق اندیشه شیخ فرید الدین عطار نیشابوری، قادر فاضلی،ص130 و 131
5. حافظ حافظه ماست، بهاءالدین خرمشاهی،ص252
6. اندیشه عطار، تحلیل افق اندیشه شیخ فریدالدین عطار نیشابوری،قادر فاضلی،ص132و133
آموزه های صوفیان از دیروز تا امروز، سید حسین نصر