یکی از علومی که در دامن فرهنگ اسلامی زاده شد و رشد یافت و تکامل پیدا کرد علم عرفان است .دربارهء عرفان از دو جنبه می توان بحث کرد. یکی از جنبه اجتماعی و دیگر از جنبه فرهنگی .
اهل عرفان هر گاه با عنوان فرهنگی یاد شوند, با عنوان عرفا و هر گاه با عنوان اجتماعیشان یاد شوند غالباً باعنوان متصوفه یاد می شوند. عرفا و متصوفه هر چند یک انشعاب مذهبی در اسلام تلقی نمی شوند, در عین حال یک سلسله افکار و آداب و معاشرت ها و لباس پوشیدن ها, و سکونت در خانقاه به آن ها به عنوان یک فرقه مذهبی رن مخصوص داده است . و البته همواره خصوصاً در میان شیعه عرفایی بوده و هستند که هیچ امتیاز ظاهری با دیگران ندارند و در عین حال عمیقاً اهل سیر و سلوک عرفانی می باشند, و در حقیقت عرفای حقیقی این طبقه اند, نه گروه هایی که صدها آداب از خود اختراع کرده و بدعت ها ایجاد کرده اند.() بنابراین به بخش نظری عرفان (پـاورقی 1.مرتضی مطهری , آشنایی با علوم اسلامی (کلام , عرفان ) ص 70ـ 71
گفته می شود و به بخش عملی آن و سیر و سلوک گفته می شود. موضوع عرفان شناخت خدا و اسماء وصفات او است که عرفان نظری عهده دار تبیین آن است و راه این شناخت هم سیر و سلوک عملی است , یعنی بایدعارف با قدم سیر و سلوک به حق برسد و از خود فانی و به حق باقی باشد.() به عبارت دیگر, عرفای واقعی (پـاورقی 2.همان , ص 77
می خواهند با عمل به خدا برسند, و چنین عرفایی هیچ وقت نم یتوانند از خود و بدون توجه به عبادت های عملی اسلام دستورهای عملی صادر کرده و بدان عمل نمایند, لذا علمای اسلام و فقهای شیعه با کسانی که دارای افکار واوهام باطل هستند و به جای اجتماع در مساجد, در خانقاه ها به صوفی گری و انجام کارهای من درآوردی و نشأت نگرفته از شرع انور اشتغال می ورزند مخالف بوده و هستند. در این زمینه جزوهء تصوف و نظر علما ارسال می شود وبهتر است کتاب ارزشمند آشنایی با علوم اسلامی بخش را مطالعه فرمایید.
در پایان باید گفت عرفان نظری وعلمی همان عرفان محی الدین عربی است که صوفی ها هیج خبری ندارند چراکه فلسفه مقدمهء چنین عرفانی است چنانچه علم منطق مقدمه برای فهم فلسفه است . صوفی گری یک سلسله مسایل اخلاقی است که در مقام آداب و سلوک عمل می شود.