الف) «پدیدارشناسی»(Phenomenology) به طور اعم، رابطه ذهن و عین را در پرتو تازه‏ای مطرح کرده، درباره جایگاه علوم عینی و اثباتی و فهم دنیایی مدرن از خود و اصالت و معناداری این خود فهمی، به نقد و ارزیابی میپردازد. در واقع شاخه‏ای از پدیدارشناسی، پاسخ‏دهی به این مسأله یا مسائل را بر عهده دارد:
1- آیا خودفهمی علمی دنیای مدرن قابل اتکا است؟ و یا این که برای فهم خود فهمی علمی جهان مدرن، (یعنی برای یافتن منشأ معنا) به طور کلی، باید به چیزی بنیادیتر مراجعه کرد؟
2- آیا خودفهمیها و گفتمان‏های رایج دنیای مدرن، در حوزه‏های مختلف جامعه، فرهنگ، اقتصاد و سیاست - که جملگی بر آگاهی شفاف و بیمسأله، یعنی بر خودفهمی ما و بر جهان‏فهمی ما، تأکید میورزند - در ساختارهای نهان و ناخودآگاه زبان و گفتمان نهفته‏اند و در حقیقت، از عرصه آگاهی مستقیم انسان به عنوان فاعل شناسایی بیرون‏اند یا نه؟
ب ) پدیدارشناسی از دیدگاه هوسرل(Husserl)، ابزار فلسفی فهم هستی بر حسب هستی روزمره انسان در جهان است. اساس پدیدارشناسی وی، مبتنی بر این است که کل حقیقت عینی یا علمی، نهایتاً در درون زیست - جهان تجربه انسانی «مبنا» دارد. به عبارت دیگر، هوسرل بر آن بود که حقایق به اصطلاح علمی همه علوم را، باید از نو در فعالیت‏های آگاهی انسان زمینه‏یابی کرد.
هدف پدیدارشناسی وی، بازگشت به تجربه زیست شدن (تجربه ماقبل نظری و ماقبل فلسفی) است؛ یعنی، به حکم پدیدارشناسی، معنای اولیه و اصیل و ازلی جهان عینی، همان شکل اشتغال آگاهی انسان بدان است. از سوی دیگر، معنای آگاهی ذهنی ما، شیوه‏ای است که ذهن در مقابل جهان باز میشود. ذهنیت و جهان زیست یکی است؛ یعنی، ذهنیت، خود در خلق معنا حاضر است.
براساس این دیدگاه، «ذهن» و «عین» جدایی ناپذیراند و یکی به وسیله دیگری، در رابطه‏ای اولیه تعیین میگردد. معنای جهان عینی و خارج از ذهن ما تنها از طریق آگاهی ساخته میشود. جهان، واقعیت در خود نیست؛ بلکه واقعیتی برای آگاهی است و آگاهی نیز هیچ وقت آگاهی در خود نیست؛ بلکه آگاهی از چیز دیگری، یعنی از جهان است. از این رو، معنا نه فقط در عرصه ذهن و نه فقط در جهان عینی، بلکه در رابطه میان آن دو ظهور میکند. جان کلام آن که براساس پدیدارشناسی هوسرل، انسان پیش از آن که از هستی جداگانه خود و یا از هستی جداگانه جهان آگاه شود، در جهان هست. پس، از دیدگاه او فلسفه‏ای که معنا را به آگاهی منفرد، منزوی و گسیخته از جهان محدود سازد، غیر قابل دفاع است.
همچنین از نظر هوسرل علوم طبیعی، دچار بحران شده‏اند؛ زیرا ریشه خود را در جهان زیست انسانی به دست فراموشی سپرده‏اند. حال آن که براساس پدیدارشناسی، بنیاد یا زمینه علم و معرفت تنها در شواهد شهودی تجربه مستقیم آگاهی یافت میشود.
به هر صورت، هوسرل در پی کشف تجربه استعلایی آن آگاهی است که شناخت معتبر را تولید میکند. وی میکوشد در طرح فلسفی پدیدارشناسی خود، به آن جهان بیواسطگی استعلایی دست یابد که در آن، هستی با ظهورش در برابر آگاهی یکی و یکسان است.
از این نکته نباید غفلت کرد که پدیدارشناسی هوسرل، به شکل‏های مختلف تعبیر شده است. «مارتین هایدگر» با تحلیل پدیدارشناسانه خود از هستی انسان، تعبیر اصالت وجودی از آن به دست داد. «هانس گئورگ گادامر» و «پل ریکور»، تعابیری هرمنوتیکی از آن کردند و «ژاک دریدا» تعبیری شالوده شکنانه ازآن عرضه داشت.
برای آگاهی بیشتر از دیدگاه هوسرل، مطالعه این کتاب‏ها سودمند است:
1- فلسفه «هست بودن»، ژان وال، ترجمه دکتر یحیی مهدوی.
2- فلاسفه بزرگ، بریان مگی، ترجمه عزت اللَّه فولادوند.