آیا قرآن علم دستوری است یا اینكه خود علم است. (به معنای عام)
پرسش:
آیا قرآن علم دستوری است یا اینكه خود علم است. (به معنای عام)
پاسخ:
پرسش برای ما مبهم است از این رو بصورت احتمالی و براساس برداشتهایی كه از پرسش میكنیم جواب میدهیم، اگر جواب كافی و قانع كننده نبود، پرسشگر محترم تذكر فرمایند و مقصود خود را توضیح دهند تا جواب تكمیلی خدمت ایشان ارسال شود. به هر حال شاید مقصود پرسشگر آن باشد كه:
آیا قرآن كریم قانون و دستور رسیدن به علم است یا خود نوعی علم را به بشر هدیه میكند؟ در این صورت پاسخ آن است كه:
قرآن كریم هر دو نقش را ایفا میكند، یعنی:
از طرفی راههای كسب معرفت و علم را به بشر میآموزد یعنی توجه او را به منابع علم جلب میكند، از جمله:
در آیات زیادی توجه انسان را به آسمان، زمین، كوهها، حیوانات، گیاهان و ... جلب میكند و آنها را نشانههای خدا معرفی میكند، تا انسان در مورد آنها تفكر كند.1
و همین مطلب یكی از رموز پیشرفت علم در قرون نخستین اسلام شد.2
و در آیات دیگر توجه انسان را به درون خویش و ساختمان بدنی و مراحل آفرینش انسان جلب میكند.3
و در آیات دیگر توجه انسان را به علم الهی (علم لدنی) جلب میكند.4
و در آیات دیگر توجه انسان را به تاریخ و سرگذشت اقوام پیشین جلب میكند.5
و گاهی انسان را به تعقل و تفكر در قرآن دعوت میكند6 كه خود یكی از منابع علم بشری است و گاهی توجه او را به برهان و تعقل جلب میكند.7
یعنی انسان را به علوم عقلی، علوم نقلی، علوم شهودی و علوم تجربی رهنمون میشود.
و از طرف دیگر، قرآن خود منبع عظیم علم است یعنی آیات زیادی از قرآن قوانین جامعهشناختی و تربیتی را به صورت سنتهای الهی بیان میكند.8
و برخی مطالب علمی را در قالب گزارههای علمی از حركت خورشید،9 منازل ماه، حركت زمین و مراحل آفرینش انسان در رحم مادر10 بیان كرده كه اشارات شگفتانگیز بلكه اعجازآمیزی را در بردارد.
و حتی برخی گزارشهای تاریخی كه قبلاً كسی از آنها آگاه نبود.11
و گزارههایی پیشگویانه از سرنوشت جهان در رستاخیز و حوادث آستانه آن و حالات انسان پس از مرگ12 و حتی آینده بشریت و پیروزی دین اسلام13 و ... بیان میكند كه همو مطالب علمی است. علومی كه توسط وحی الهی بر پیامبر(ص) نازل شده و به دست ما رسیده است.
و از طرف سوم قرآن دستور زندگی است، یعنی برنامهای جامع برای سعادت بشر ارائه كرده است كه خطوط اساسی تمام ابعاد روحی و جسمی، فردی و اجتماعی و خانوادگی، دنیوی و اخروی، حقوقی و عبادی و اقتصادی و مانند آنها را ترسیم كرده است.14 كه این مطالب هم علم است هم دستور زندگی.
1 . نك: سوره رعد و نحل و ...
2 . نك: كارنامه اسلام، عبدالحسین زرین كوب، پویائی فرهنگ و تمدن اسلامی، دكتر علی اكبر ولایتی، قرآن در اسلام، علامه طباطبایی.
3 . نك: حج / 5، مومنون / 6 ـ 12 و...
4 . كهف / 65.
5 نك: سوره یوسف، یونس، انبیاء و ...
6 . یوسف / 2 و...
7 . بقره / 111، انبیاء / 24، نمل / 64 و...
8 . نك: اسراء / 77، آل عمران / 137، نساء / 26، فاطر / 43 و...
9 . نك: یس / 38، رعد / 2 و...
10 . حج / 5، مومنون / 6 ـ 12.
11 . نك: سوره تكویر، قیامت، نبأ و...
12 . نك: واقعه، الرحمن و...
13 . بقره / 33، صف / 9، فتح / 28.
14 . نك: سوره بقره، نساء و ...