آیا قرآن كریم سكولاریسم (جدایى دین از دنیا و سیاست) را مىپذیرد؟
پرسش:
آیا قرآن كریم سكولاریسم (جدایى دین از دنیا و سیاست) را مىپذیرد؟
پاسخ:
در این جا لازم است براى روشن شدن پاسخ پرسش فوق مفهوم سكولاریسم و آیات مربوط به آن یادآورى شود:
مفهومشناسى سكولاریسم:1
این واژه از نظر لغوى به معانى مختلفى همچون «جدا انگارى دین و دنیا، غیرمقدس و غیرروحانى و...» آمده است، و در اصطلاح به معناى «هر چیزى است كه به این جهان تعلق دارد و به همان اندازه و بطور غیرمستقیم از خدا و اولوهیت دور است.»2
این واژه در طول اعصار در معانى جدیدى بكار رفت: همچون «تفكیك و ترخیص كشیشان، تفكیك دین و سیاست، تفوق دولت برلكیسا، فرو كاستن دین به احساس و تجربه دینى و طرد دین و آموزههاى فراطبیعى.»3
پیوند دین با دنیا و سیاست در قرآن:
1. قرآن دستور مىدهد كه سهم خود را از دنیا فراموش مكن. (قصص / 77)
2. عدالت اجتماعى از اهداف پیامبران است. (حدید / 25 و مائده / 42)
3. آزادى اجتماعى از اهداف پیامبران است. (اعراف / 157 و نحل / 36 و...)
4. داورى بین مردم از وظایف رهبران الهى است. (بقره/123 و 213 و نساء / 59 و 105)
5. قرآن به برخى مبانى و اصول و مسائل اقتصادى مىپردازد و اصل مالكیت زن و مرد را مىپذیرد (نساء / 32)، معامله را حلال و ربا را حرام اعلام مىكند (بقره / 275)، مسائل ارث و وصیت و... را بیان مىكند (نساء / 2 و 7 و 12 و مائده / 106 و...)، وفاى به عقدها را لازم مىشمارد (مائده / 1)، كم فروشى را سرزنش مىكند (مطففین / 1 و شعراء / 181)،
بر توزیع و تعدیل ثروت تاكید مىورزد (حشر / 7) و به تعاون و همكارى راهنمایى مىكند. (مائده / 2) و...
تذكر: تعیین و توجه به این قوانین دخالت در امور دنیاى مردم و برخى آنها مستلزم تشكیل حكومت است.
6. قرآن برخى اصول و مبانى و مسائل نظام سیاسى را طرح مىكند از جمله:
حق قانونگذارى از آن خداست (انعام / 57 و 62 و یوسف / 40 و...)، اطاعت از رهبران الهى لازم است (نساء / 59)، ولایت و سرپرست مردم را مشخص مىسازد (مائده / 3 و 55 و 67)، سخن رهبر الهى را فصل الخطاب معرفى مىكند (احزاب / 6) و اصول سیاست خارجى مسلمانان را تعیین مىكند. (نساء / 141)
تذكر: توجه قرآن به این امور دخالت در دنیاى مردم و زمینهسازى تشكیل حكومت الهى است.
7. حكم جهاد و دفاع و چگونگى برخورد با اسیران و مخالفان در قرآن مطرح شده است كه دخالت مستقیم در امور دنیوى و سیاسى - نظامى است (بقره / 190 و 191 و 216 و حج / 78 و نساء / 74 و 95 و برائت / 5 و انفال / 65 و...)
8. تعیین قوانین حقوقى خانواده مثل احكام زناشویى و طلاق و... (سوره نساء و نور)
9. تعیین قوانین جزایى و كیفرى در مورد قصاص، زنا، سرقت و... (نور / 2 و 4 و مائده / 38 و 33 و...)
10. قرآن برخى پیامبران الهى مثل سلیمان را داراى مُلك و حكومت معرفى مىكند. (و البته زمینه حكومت براى برخى رسولان الهى فراهم نشد.) (نمل / 14 - 34)
نتیجه: با توجه به آیات فوق و موارد مشابه در قرآن و سنت پیامبر(ص) و امام على(ع) و حكومت اسلامى آنها، روشن مىشود كه جدایى دین و دنیا و جدایى دین و سیاست و حكومت با اسلام ناسازگار است، پس سكولاریسم از منظر قرآن قابل قبول نیست.4
Saecularism. . 1
2 . فرهنگ اصطلاحات فلسفه و علوم اجتماعى، مارى بریجانیان، ویراسته بهاءالدین خرمشاهى، ص 87 و فرهنگ انگلیسى، فارسى باطنى و آریانپور.
3 . نك: فرهنگ و دین، براین. ر. ویلسون، ویراسته میرچا الیاده، مقاله جداانگارى دین و دنیا، ص 124 و تاریخ فلسفه سیاسى، بهاءالدین پازارگاد، ج 1، ص 276 و قرآن و سكولاریسم، محمدحسن قدردان قراملكى.
4 . براى اطلاع بیشتراز مدلها و شبهات سكولاریستها نك: قرآن وسكولاریسم، محمدحسن قدردانقراملكى.