آیا درست است كه «علق» به معنای «خون بسته» است؟ آیا علم پزشكی جدید تأیید میكند؟
پرسش:
آیا درست است كه «علق» به معنای «خون بسته» است؟ آیا علم پزشكی جدید تأیید میكند؟
پاسخ:
خداوند در آیات مختلف از قرآن كریم، به مراحل خلقت انسان اشاره كرده است. یكی از این مراحل «علق» است.
واژه «علق» شش بار1 و در پنج آیه به صورتهای مختلف به كار رفته است و همچنین سورهای در قرآن با نام «علق» نازل شده است. «اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِی خَلَقَ. خَلَقَ الْإِنسَانَ مِنْ عَلَقٍ» بخوان به نام پروردگارت كه آفرید، انسان را از علق آفرید.»
اكثر مفسران2 اتفاق نظر دارند كه 5 آیهی اول سورهی علق، نخستین آیاتی است كه در غار حرا بر پیامبر اسلام(ص) نازل شده است.
علق در لغت
واژهی «علق» جمع «عَلَقَه» در اصل به معنای «چیزی كه به چیز بالاتر آویزان شود» آمده است و موارد استعمال آن در خون بسته، زالو، خون منعقد كه در اثر رطوبت به هر چیز میچسبد، كرم سیاه كه به عضو آدمی میچسبد و خون را میمكد و ... میباشد.3 پس میتوان گفت: در مواردی كه علق استعمال شده: یكی چسبندگی و دیگری آویزان بودن، لحاظ شده است مانند: زالو، خون بسته و كرم كه به عضو بدن میچسبد و آویزان میشود.
علق از نگاه علم:
«علق»، همان خون بستهای است كه از تركیب اسپرم مرد با اوول زن حاصل میشود و سپس داخل رحم زن میشود و بدان آویزان میشود. پس از پیوستن نطفهی مرد به تخمك زن، تكثیر سلولی آغاز میشود و به صورت یك تودهی سلوی در میآید كه به شكل توت است (به آن مارولا Marula گویند) و در رحم لایهگزینی میكند یعنی، سلولهای تغذیه كننده به درون لایهی مخاطی رحم نفوذ كرده و به آن معلق (آویزان نه كاملاً چسبیده به رحم) میشوند. قرآن این مطلب را با تعبیر زیبای «علق» بیان كرده است.4
اگر واژه «علق» را به معنای خون بسته بپذیریم، میتوانیم تناسب آن را با موارد استعمال اینگونه بیان كنیم:
1. چسبنده بودن آن.5 (خون بستهای كه برای مكیدن خون به بدن میچسبد)
2. آویزان شدن آن به جداره رحم.
3. مشابه زالو است. (زالو هر بار میتواند به اندازه یك فنجان قهوه، خون انسان یا حیوانی را بمكد. نطفه در رحم، زالو وار به رحم میچسبد و از خون تغذیه میكند6 همچنین در وجه تشبیه به زالو گفته شده است كه در مرحله ایجاد جنین، از هر دو مادهای به نام «هپارین» ترشح میشود تا اینكه خون در موضع منعقد نشود و قابل تغذیه باشد.7 شكل علقه مانند زالو كاملاً مسطیع است این حالت در چهار هفته اول ادامه دارد.8
4. تغذیه از خون است.9
در نتیجه میتوان گفت:10 با توجه به دیدگاه دانشمندان و مفسران و اهل لغت، «علق» به معنای «خون بسته» آویزان به رحم است. به ویژه آنكه این مرحله از خلقت انسان در علم جنینشناسی جدید، به عنوان واسطهای بین نطفه و مضغه (گوشت شدن) محسوب میشود.
یعنی حدود 24 ساعت این خون بسته به جدار رحم آویزان است و از خون آن تغذیه میكند.
خداوند میتوانست با بیان «الدم المنقبضه؛ خون بسته» مطلب را ذكر نماید اما با آوردن واژهی «علق» هم معنای خون بسته و هم معنای آویزان بودن را رسانده است كه با نظریات جدید پزشكی همخوانی دارد.
با توجه به عدم پیشرفت علم پزشكی در 14 قرن قبل، میتوان مسئلهی «علق» را یكی از شگفتیهای علمی قرآن نامید كه بعد از 14 قرن كشف شده است.11
برای مطالعهی بیشتر به كتابهای ذیل مراجعه شود:
1. پژوهشی در اعجاز علمی قرآن، دكتر رضایی اصفهانی، ج 2، ص 487 ـ 481.
2. طب در قرآن، دكتر دیاب و قرقوز، ترجمه از چراغی، ص 86.
3. اولین پیامبر آخرین دانشگاه، دكتر پاك نژاد، ج 11، ص 110.
4. مطالب شگفتانگیز قرآن، گودرز نجفی، ص 99.
1 . علق / 1 و 2، حج / 5، مومنون / 14، غافر / 67، قیامت / 38.
2 . ر.ك: تفسیر نمونه، مكارم شیرازی، دارالكتب الاسلامیه، تهران، ج 27، ص 153.
3 . التحقیق فی كلمات قرآن كریم، حسن مصطفوی، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ایران، تهران، مفردات راغب اصفهانی، المكتبه الرضویه، تهران، ذیل ماده «علق». ر.ك: قاموس قرآن، سید علی اكبر قرشی، دارالكتب الاسلامیه، تهران، ذیل ماده «علق»
4 . طب در قرآن، دكتر دیاب و قرقوز، ترجمه چراغی، ص 86، انتشارات حفظی، تهران.
5 . تفسیر نمونه، همان، ج 27، ص 156.
6 . مطالب شگفتانگیز قرآن، گودرز نجفی، ص 99، نشر سبحان، تهران.
7 . اولین پیامبر آخرین دانشگاه، دكتر پاكنژاد، ج 11، ص 110، كتابفروشی اسلامی، تهران.
8 . اسلام و طب جدید یا معجزات علمی قرآن، دكتر عبدالعزیز اسماعیل پاشا، ترجمة سید غلامرضا سعیدی، انتشارات برهان، ص 182.
9 . حضرت آیتالله معرفت بعد از پذیرفتن این نظریه كه علق خون بسته است میگوید: علقه در روز هفتم به جداره رحم میچسبد. (التمهید، محمدهادی معرفت، ج 6، ص 82)
10 . لازم به ذكر است احتمالات دیگری درباره «علق» داده شده از جمله، بعضیها علق را به معنای نطفه مرد (اسپرماتوزئید) معنا كردهاند (مطالب شگفتانگیز قرآن، ص 99) و بعضی دیگر به معنای موجود صاحب علاقه كه اشاره به روح اجتماعی انسان است، معنا نمودهاند. و بعضی دیگر اشاره به گل حضرت آدم(ع) كه حالت چسبندگی دارد نمودهاند. (ر.ك: پژوهشی در اعجاز علمی قرآن، دكتر رضایی اصفهانی، ص 487 ـ 481)
11 . ر.ك: پژوهشی در اعجاز علمی قرآن، دكتر محمدعلی رضایی اصفهانی، انتشارات مبین، رشت، ج 2، ص 487 ـ 481.