لطفاً در مورد نظریهپردازیهای علمی قرآن و دلیل آن و تفاوت آن با چالشهای علمی قرآن توضیح دهید.
پرسش:
لطفاً در مورد نظریهپردازیهای علمی قرآن و دلیل آن و تفاوت آن با چالشهای علمی قرآن توضیح دهید.
پاسخ:
در قرآن كریم حدود 1322 آیه وجود دارد كه به مطالب علمی اشاره دارد كه گاهی در حد اعجاز علمی و گاهی در حد شگفتیهای علمی و گاهی در حد اشارات اندیشهآور علمی است (كه در پاسخ پرسش دیگری توضیح دادیم) كه در این مورد دو مبحث عمده دیگر وجود دارد، یعنی نظریه پردازی علمی قرآن و چالش قرآن و علم، كه با توضیح آنها تفاوت آنها نیز روشن میشود.
الف: نظریهپردازیهای علمی قرآنی:
برخی آیات علمی قرآن مطالبی را بیان میكند كه هنوز علم بدانها دسترسی پیدانكرده است این مطالب هر چند كه از نظر علوم تجربی به اثبات نرسیده اما دلیلی نیز برای نفی آن مطلب قرآنی نداریم و از آنجا كه وحی نوعی دانش قطعی است و سرچشمه الهی دارد، حتماً صحیح است هر چند كه شواهد تجربی برای اثبات آنها فعلاً در دست نداریم، و ممكن است مثل برخی موارد دیگر از پیشگوئیهای علمی قرآن (مثل نیروی جاذبه طبق آیه 2 / رعد و 10 / لقمان و ...) بعداً اثبات شود. اینگونه موارد میتواند بعنوان نظریههای علمی قرآنی مطرح شود، و همچون تئوریهای علمی دیگر بدنبال شواهد تجربی آنها باشیم.
مثالها:
1. نظریه وجود موجودات زنده در آسمانها: این نظریه از برخی آیات قرآن همچون آیه 29 / شوری قابل استفاده است كه میفرماید:
«وَمِنْ آیَاتِهِ خَلْقُ السَّماوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا بَثَّ فِیهِمَا مِن دَابَّةٍ»
«و از نشانهی اوست، آفرینش آسمانها و زمین و آنچه از جنبندگان در آنها منتشر ساخته است.»
هر چند كه گاهی برخی نشانهها كیهانشناختی برای وجود موجودات زنده و با شعور در كرات دور دست ادعا شده است اما دانشمندان كیهانشناخت هنوز نظریه قطعی در این زمینه ابراز نكردهاند و چیزی ثابت نشده است. ولی این مطلب میتواند بعنوان یكی از نظریههای علمی قرآنی، مبنای تحقیقات تجربی كیهانشناختی وسیع قرار گیرد.1
2. نظریه گسترش آسمانها: این دیدگاه از برخی آیات قرآن همچون آیه 47 / ذاریات قابل استفاده است، كه میفرماید:
«وَالسَّماءَ بَنَیْنَاهَا بِأَیْدٍ وَإِنَّا لَمُوسِعُونَ»
«و ما آسمان را با دست (قدرت) بنا كردیم و همواره آن را گسترش میدهیم.»
در مباحث علمی فیزیك كیهانی دو دیدگاه در مورد آسمانها وجود دارد: یكی دیدگاه انبساط جهان و دیگری دیدگاه انقباض جهان.2 و هر كدام شواهدی دارد ولی اثبات نشده است. از آیه فوق دیدگاه انبساط جهان قابل برداشت است.3 و میتواند بعنوان یك نظریه علمی قرآنی مبنای تحقیقات كیهانشناسی قرار گیرد.
3. نظریه هفت آسمان: در قرآن كریم بارها از «هفت آسمان» یاد شده است، از جمله در سوره بقره / 29، اسراء / 44، مومنون / 17 و 86، فصلت / 12، طلاق / 12، نوح / 15، نبأ / 12.
در حالی كه علوم كیهانشناسی از یك آسمان با هزاران كهكشان و ستاره و سیاره سخن میگویند و در مورد آسمانهای دیگر سكوت میكنند. چون وسایل ستارهشناسی فعلی بشر و سفرهای فضایی بیش از این را نمیتواند ببیند و كشف كند.
اما قرآن كریم مساله هفت آسمان را به صورت قاطع مطرح كرده و این مساله میتواند به عنوان یك نظریه علمی قرآنی مبنای مطالعات كیهانشناختی وسیعی قرار گیرد. البته در مورد هفت آسمان معانی و دیدگاههای مختلفی وجود دارد كه در تفسیر آیات فوق باید به آنها توجه كرد، و مطلب فوق براساس آن بود كه عدد هفت واقعی و مقصود از آسمانها، محل كرات باشد.4
4. نظریه آفرینش مستقیم انسان از خاك: مساله آفرینش نخستین آدم در كتابهای آسمانی به ویژه قرآن كریم مطرح شده است و برخی آیات قرآن بر آفرینش انسان از خاك و گل دلالت دارد. مثل : انعام / 98، آل عمران / 59، الرحمن / 14، (هر چند كه برخی آیات دلالتهای دیگری دارد) و سالهاست كه نظریه تكامل توسط لامارك و داروین ابراز شده است كه نتیجه آن بوجود آمدن انسان از نسل حیوانات قبلی است.
و معمولاً دانشمندان و مفسران خود را بین این دو دیدگاه محصور میدیدند. كه یكی را انتخاب كنند و دیگری را نفی كنند و در این مورد كتابهای متعددی نیز نوشته شده است.5
ولی میتوان در اینجا نظریه سومی را مطرح كرد كه شاید وجه جمع دو دیدگاه باشد و آن اینكه تكامل زیستی در موجودات (اگر با شواهد قطعی اثبات شود) پذیرفتنی است و حتی ممكن است انسانهایی از نسل میمون بوجود آمده باشند ولی بعداً منقرض شده باشند ولی حضرت آدم به عنوان پدر بشر فعلی به صورت استثنائی از خاك بطور مستقیم (ولو طی زمان طولانی) آفریده شده است.
البته اینكه بسیاری از ویژگیهای انسان فعلی در میمونها موجود نیست بلكه در نظریه تكامل حلقه مفقودهای بین میمون و انسان وجود دارد میتواند شواهدی برای این دیدگاه باشد.
البته این نظریه به عنوان یك نظریه علمی قرآنی در آفرینش انسان میتواند مبنای پژوهشهای زیستشناسی باشد و در كنار نظریه تكامل و فیكسیم مطرح گردد و بدنبال شواهد تجربی آن از باستانشناسی و زیستشناسی باشیم. البته در مورد نظریه تكامل و قرآن كریم مباحث مفصلی وجود دارد و آیات موافق و مخالف نظریه تكامل و دیدگاه مفسران نیازمند بحث گسترده است كه در برخی كتابها آمده است.6
ب: چالشهای قرآن و علم:
گاهی ظاهر برخی آیات قرآن با نظریههای علمی ناسازگار به نظر میرسد، كه این مساله را چالش قرآن و علم یا تعارض ظاهری قرآن و علم مینامند.
اما از آنجا كه نصوص قرآنی و مطالب قطعی علمی هر دو بیان واقعیت و حقیقت است و هر دو وسیله معرفت و شناخت حقیقت است و حقیقت یكی بیشتر نیست بنابراین تعارض واقعی قرآن و علم محال است. چون به تناقض (وجود و عدم حقیقت واحد) منتهی میشود.
و تعارض ظاهری آیات و مطالب علمی نیز با تامل در آنها قابل رفع است چون یا خطای مفسر در فهم ظاهر آیه و یا خطای دانشمند علوم تجربی در مقدمات نظریه خویش باعث این تعارض شده است كه با دقت در آنها و فهم صحیح از قرآن و طبیعت، مشكل حل میشود.
برای مثال در مورد هفت آسمان قرآن و یك آسمان علم و یا در مورد نظریه تكامل و آیات آفرینش انسان، توهم تعارض میشد كه با دقت در مساله بر طرف گردید. چون علم یك آسمان را ثابت میكند ولی هفت آسمان را نفی نمیكند، همانطور كه نظریه تكامل داروین بصورت قطعی اثبات نشده تا بتواند با ظاهر آیات آفرینش آدم تعارض جدی و واقعی داشته باشد.7
1 . نك: تفاسیر قرآن ذیل آیه 29 / شوری مثل نمونه، الجواهر الطنطاوی و قرآن و علم امروز، عبدالغنی الخطیب.
2 . نك: تاریخچه زمان، استفن هاوكینگ، ترجمه داد فرما، ص 58.
3 . نك: پژوهشی در اعجاز علمی قرآن، دكتر محمدعلی رضائی اصفهانی، ج 1، ص 142 به بعد.
4 . نك: رازهای آسمانهای هفتگانه، ایمان مرادی، هفت آسمان، محمدباقر بهبودی و پژوهشی در اعجاز علمی قرآن، دكتر محمدعلی رضائی اصفهانی، ج 1، ص 126 به بعد.
5 . نك: خلقت انسان، یدالله سحابی در اثبات تكامل، و نظریه تكامل از دیدگاه قرآن از مسیح مهاجری در ردّ تكامل.
6 . نك: تكامل در قرآن، علی مشكینی، پژوهشی در اعجاز علمی قرآن، دكتر محمدعلی رضائی اصفهانی، جلد دوم و ...
7 . نك: درآمدی بر تفسیر علمی قرآن، محمدعلی رضایی اصفهانی، انتشارات اسوه، مبحث قلمرو، رابطه و تعارض علم و دین.
??
??
??
??