چرا در ترجمه قرآن‌، بعضی از موارد معترضه آورده می‌شود; برای مثال در ترجمه آیه‌ای مشخص که فقط می‌تواند یک معنا و مفهوم داشته باشد، نظرهای شخصی و مذهبی دخالت داده می‌شود؟

ارسال توسط 11 در 15/9/1385.

پرسش‌گر محترم‌! پرسش شما کلی و تا اندازه‌ای مبهم است‌. شما لازم بود به طور دقیق مشخص می‌کردید که چه آیه یا آیه‌هایی مورد نظرتان است‌، زیرا ترجمه‌های فراوانی از قرآن وجود دارد که موارد اختلاف آن‌ها در جزئیات فراوان است و در پرسش شما نیز معلوم نیست که به چه ترجمه‌ای از قرآن نظر داشته‌اید. (تنها 107 مورد از ترجمه‌های فارسی قرآن در کتاب تاریخ قرآن فهرست شده است‌.)(تاریخ قرآن‌، محمد هادی معرفت‌، ص 208، سمت‌، تهران‌، 1375.)
از سوی دیگر، به طور تقریبی می‌توان سه شیوة کلی در ترجمه قرآن را نام برد: 1. ترجمه تحت اللفظی است که واحد ترجمه در آن واژه‌ها است‌; این ترجمه حتی در غیر قرآن هم نارسا و ناقص است‌، زیرا ترکیبی از واژه‌های معادل‌، همیشه هم معنا با ترکیب واژه‌های اصلی نیست‌، و ترکیبات ایجاد شده در زبان مقصد ممکن است به طور کامل متفاوت از زبان اصلی باشند; این مشکل با سنگین بودن و پرمحتوا بودن مبدأ بیش‌تر می‌شود، چنان چه در قرآن این چنین است‌.
2. ترجمه تفسیری است که به شرح و بسط عبارت‌ها می‌پردازد این شیوه‌، مشکل ترجمة نوع اوّل را به طور کامل برطرف می‌کند، اما اطلاق عنوان ترجمه به آن هم‌، چندان به جا نیست‌، زیرا فراتر از معنای اصطلاحی ترجمه است‌.
3. ترجمه آزاد است که در آن سعی می‌شود جمله‌ها (و نه واژه‌ها) ترجمه شوند و در عین حال‌، مطلب فراتر یا کمتر از متن اصلی نیز نباشد. در این قسم‌، افزون بر ادبیات‌، شناخت‌، سطح معرفت و میزان آشنایی مترجم با فرهنگ اسلامی در ترجمه‌، بسیار مؤثر است‌; برای نمونه در قرآن آمده است‌: "وَ جَآءَ رَبُّکَ وَ الْمَلَکُ صَفًّا صَفًّا ;(فجر،22) که ترجمه تحت‌اللفظی آن به این مضمون است‌: "]در روز قیامت‌[ پروردگار تو و فرشتگان صف در صف می‌آیند."; چنین ترجمه‌ای‌، مفاهیم زیر را ناخودآگاه به ذهن خواننده می‌آورد: این که خداوند دارای جسم است‌; صحنه قیامت‌، میدان بزرگی است که خدا در آن جا می‌گیرد; خداوند وقتی می‌آید; یعنی قبلاً آن‌جا نبوده است و ممکن است خداوند در جایی باشد و در جایی دیگر نباشد; و... در حالی که چنین موجودی به یقین خدا نخواهد بود، زیرا نیازمند و محدود است و مخالف با نص‌ّ آیاتی است که به صراحت خدا را بی نیاز مطلق‌: "وَ اللَّه‌ُ هُوَ الْغَنِی‌ُّ الْحَمِیدُ ;(فاطر،15) و محیط به تمام اشیا: "أَلاَ َّ إِنَّه‌ُو بِکُل‌ِّ شَی‌ْءٍ مُّحِیطُ ;(فصلت‌،54)و غیر قابل دیدن "لآ تُدْرِکُه‌ُ الاْ ئَبْصَـَرُ;(انعام‌،103) می‌داند; از این رو به طور معمول مترجمان در ترجمه آیه 22 فجر می‌گویند: "امر و فرمان پروردگارت می‌آید." بنابراین‌، تا اندازه‌ای اضافه کردن کلمات معترضه به عنوان توضیح در ترجمه قرآن‌، امری عادی است که چاره‌ای از آن نیست‌; در عین حال‌، برای پاسخ کامل‌تر لازم است که مورد پرسش خود را به طور دقیق بیان کنید.