اطلاعات، 27/8/82
این مقاله نقدى صریح بر برخى مصادیق بارز ظاهرگرایى در جامعه دین‏دار ایران اسلامى است . متاسفانه جبهه‏گیرى این چندساله در برابر فرهنگ غرب، در عین سودمندى‏هاى خود، به نوعى غفلت نیز دامن زده است که زادگاه این غفلت، فرهنگ خاص برخى طبقات اجتماعى است . لذا، مسلمان و شیعه بودن در گرو روآوردن به سبک زندگى و ادبیات خاص آنان قرار داد . شیوع این فرهنگ به دو علت است: یکى گسترش صافى گزینش در برخى ادارات و دیگرى عدم حساسیت دانشوران محترم حوزه‏هاى علمیه نسبت‏به فرهنگ عمومى جامعه اسلامى .
تذکار مقاله بدون شرح است: الف) برخى اندیشوران معاصر کوشیده‏اند تا فقه را علمى ظاهرى و ناظر به اعمال آشکار متشرعان قلمداد کنند; غافل از آنکه فقه اسلامى و به خصوص شیعى از عنصر «بصیرت‏» تهى نیست; ب) فقه اسلامى ارزش عبادت عابدى را که بدون شناخت و تامل صورت گرفته پایین مى‏داند; اگرچه شخص مزبور همه عمر را به عبادت و اعتکاف گذرانده باشد; ج) فرهنگ اسلامى، یک ساعت تفکر عالم را از عبادت یک ساله برتر مى‏داند; د) در چند ساله اخیر شاهد رشد محافل و مراسمى هستیم که بیش از آنکه به مقوله معرفت ناظر باشند، عشق کورکورانه و بعضا مبتذل مخاطبان نسبت‏به آن ذوات مقدس را هدف غایى خود قرار داده‏اند; ه) تاثیر معرفت دینى در تعمیق و جهت‏دهى به رفتار دین‏داران روشن شده است; درصورتى‏که ظاهرگرایى دینى به ما حکم مى‏کند که مثلا در وصف شجاعت‏حضرت ابوالفضل، به نحوه اتیان عمل بسنده کنیم; و) از جمله وجود ظاهرگرایى در عبادت معاصر، تکیه بر الفاظ قرآن و در حاشیه قرار دادن معنا و مفهوم آن است; بى‏آنکه مفهوم آنچه را مى‏گویند، دریافته باشند; ز) حتى ظاهرگرایى در دین را در تبلیغات مؤسسات و بنیادهاى فرهنگى شاهدیم; ح) تعبیر یکى از علماى ما در نقد شیوه‏هاى ظاهرگرایانه تبلیغ دینى این است که ظاهرگرایى بنى‏اسرائیل باعث‏شد تا گوساله سامرى را هم‏سنگ معجزات نبى گرامى خود تلقى کنند; ط) استفاده برنامه‏سازان و نویسندگان صدا و سیما و به ویژه نویسندگان و کارگردانان سریال‏هاى مذهبى تلویزیون از سلایق شخصى خود; ى) اگر هزینه‏اى که در دامن زدن به احساسات افراد عامى صرف مى‏شد، خرج ارتقاى فرهنگ ایشان شده بود، کار به جایى نمى‏رسید که در مراسم تشییع بزرگان یا برخى مراسم سیاسى دست‏به اعمال مذموم و اشایست‏بزنند; ک) امید آن بود که اسلام‏پژوهان متبحر، دین اسلام را آن‏گونه که هست‏به دین‏دارانى که در رفتار و اندیشه دینى از آن دور افتاده‏اند، معرفى کنند .