مقدمه
نهضت اصلاح دینى در اروپا به تدریج امور قدسى، معنوى و الهى را از عرصه عمومى خارج ساخت و در حاشیه زندگى خصوصى جاى داد. همزمان با کنار گذاشتن پیوندهاى قدسى، کلیه نظامهاى ارزشى و اخلاقى قراردادى شد و این، خود به پیدایش دیدگاهى سکولار در دین انجامید؛ دیدگاهى که به جاى خداوند انسان را در مرکز هستى نشاند.
موافقان و مخالفان سکولاریسم براى اثبات دعاوى مثبت یا منفى خویش، به ویژگىها یا جنبههایى خاص از آن تمسک جسته و نتیجهگیرى مىکنند؛ اما مراحل گوناگون سکولاریزاسیون، ابعاد و سطوح گوناگون سکولاریسم و انکشاف مفهومى، مصداقى و تاریخى آن، در هر دو دیدگاه موافق و مخالف مغفول مانده است.
نخستین مقالهاى که در بخش نگاه ویژه این شماره از بازتاب اندیشه بررسى شده است، خود را از این غفلت برکنار مىداند و تکامل تاریخى مفهوم سکولاریسم و نیز تحول عینى آن را در بستر اجتماعى - سیاسى غرب جدید مورد توجه قرار مىدهد. خواندن این مقاله و اشاره آن را به خوانندگان فرهیخته این مجموعه توصیه مىکنیم.
بررسى «استراتژىهاى سیاسى در ایران امروز» و گفتوگویى در باب «وضعیت تفکر در ایران معاصر» محتواى دو مقاله دیگر بخش نگاه ویژه را تشکیل مىدهد. گفتوگوى اخیر، یکى از چهار گفتوگویى است که در همین موضوع، در اولین شماره مجله وزین سروش اندیشه به چاپ رسیده است. در بخش مقالات، یکى دیگر از این گفتوگوها تلخیص و نقد شده است.
براى بخش مقالات، افزون بر مقاله بالا، شش مقاله دیگر که از موضوعاتى متنوع برخوردارند، در نظر گرفته شده است. «نقد قانون اساسى جرم نیست؛ نقض قانون اساسى جرم است.» به دیدگاه اجتهادى امام در باب حکومت مىپردازد. نویسنده مقاله بر این باور است که دیدگاه مذکور، نظام اسلامى را از بسیارى مشکلات مىرهاند. دیدگاههاى مختلف در باب «مشروعیت سیاسى»، ماهیت عمل خبرگان رهبرى، آینده اصلاحات و راهکارهاى پیش روى اصلاحطلبان، موضوع مقالات دیگر را تشکیل مىدهد. در آخرین مقاله، نویسنده با رد انگارهاى که آمریکا را جامعهاى فاسد و غیر دینى توصیف مىکند، آن را دینىترین جامعه غربى مىخواند و به علتیابى این امر مىپردازد که چرا دین در آمریکا، به رغم علمگرایى و ترقى تکنولوژیکى روزافزون، همچنان یک رکن مهم زندگى اجتماعى است.
با گزارشهاى این شماره همچون گذشته مىتوان به تصویر واقعىترى از آنچه در مطبوعات ما مىگذرد، دست یافت.
در پایان، امیدواریم تلاش پژوهشگران محترم مؤسسه فرهنگى طه و دستاندرکاران مرکز پژوهشها بتواند همچنان مقبول طبع بلند خوانندگان نکتهسنج و حقباور بازتاب اندیشه باشد و پیشنهادها و انتقادهاى سازنده و راهگشاى آنان، ما را در دستیابى به گوهر حقیقت یارى رساند؛ انشاءاللَّه.
مدیریت پژوهشى
مرکز پژوهشهاى اسلامى صدا و سیما