پرسش:
روایاتی كه در هنگام غذا خوردن دستور میدهد نمك بخورید را توضیح دهید؟
پاسخ:
پاسخ را در دو بخش ارائه میدهم:
بخش اول: «نمك» در آیینهی روایات.
بخش دوم: «نمك» از دریچه علم.
اما بخش اول: با بررسی روایاتی كه در مورد نمك حكایت شده است دو تقسیمبندی را میتوان برای آن بازگو كرد.
1. دستهای از روایات فقط بیانگر فواید عام نمك خوردن میباشند كه برای تبرك روایتی را كه از امیرالمومنین(ع) نقل شده در اینجا میآوریم:
«ابدوا بالملح فی اوّل طعامكم فلو یعلم الناس ما فی الملح لاختاروه علی التریاق المجرب»؛1 «با نمك خوردن در اول غذا، غذا خوردن را شروع كنید، كه اگر مردم بدانند چه خاصیتی در نمك است، هر آیینه بر تریاق ]بهترین دوای موثر[ تجربه شده آن را بر میگزیدند.»
2. دستهای دیگر علاوه بر بیان فواید عام نمك، فواید خاص استعمال نمك را نیز بیان میكنند كه نمونههای آن به شرح ذیل میباشد.
1. عن الصادق(ع): قال رسول الله(ص) لعلی(ع): «یا علی افتتح بالملح و اختم به فانه من افتتح بالملح و ختم به عوفی من اثنین و سبعون نوعاً من انواع البلاء منها الجنون و الجُذام و البرص»؛ از امام صادق(ع) نقل شده كه رسول خدا(ص) به حضرت علی(ع) فرمود: «ای علی! غذا را با نمك آغاز و با آن پایان ده؛ كه هر كس چنین كند از 72 نوع از انواع بلا، در امان است، كه از آن جمله جُنون و جذام و پیسی میباشد.»
و در ادامهی روایتی دیگر، مشابه همین روایت از پیامبر(ص) نقل شده:2
«از آن جمله پیسی و دردهای گلو و دندانها و دردهای شكم میباشد.»3
و نیز از امام صادق(ع) نقل شده:
«هر كس اول و آخر غذا نمك بخورد، لكههای سیاه و سفید صورتش برطرف خواهد شد.»4
بخش دوم: «نمك» از دریچهی علم.
همانطوركه میدانید نمك به خاطر داشتن «اسید»، بهترین داروی ضد عفونی كننده است، چرا كه هیچ نوع میكروبی نمیتواند درنمك رشد و نمو یا زندگی كند.
دانشمند محترم دكتر تومانیانس در كتاب خود به نام «Hygienic ruler in Islam» فوائد استعمال نمك پیش از غذا را، چنین مینگارد:
1. براساس علوم پزشكی، دهان محل جمع شدن انواع و اقسام میكروبها میباشد، كه در اثر استعمال نمك پیش از غذا آنها بر طرف میشوند.
2. آب دهان (بزاق) از چشمههایی به نام غذد بزاقی ناشی و جاری میباشند، كه هر چه زیادتر با غذا مخلوط شوند غذا زودتر از گلو پائین رفته و زودتر هضم میشود.
با وارد شدن نمك در دهان، غدد اطراف دهان تحریك شده و ترشح آنها زودتر میگردد، و به همین مناسبت غذا را زودتر هضم و حل ساخته، و برای بلع و هضم حاضر مینماید.
3. نمك وقتی وارد معدهی خالی از غذا گردید، غدد معده را هم تحریك كرده و ترشحات زیادتری بوجود میآورد. پس «اسفیورت» نمك سبب زود بلعیدن و زود هضم شدن غذا بوده و جایگاه قابل توجهی دارد.
4. گفته شد كه نمك پیش از غذا تحریك كنندهی غدد هاضمه میباشد و در اثر تحریك شدن غدد هاضمه، انسان به غذا خوردن میل پیدا میكند، پس در این صورت نمك پیش از طعام سبب زیاد شدن اشتهاء میگردد.
5. اگر مواد شیمیایی دیگری زیادتر از مقدار معمول در معده ترشح شود كه موجب سوء هاضمه است، نمك پیش از طعام به اثر اسیدی كه دارد آن را خنثی و بیاثر میكند و سوء هاضمه را بر طرف مینماید.
6. در بدن و خون و ساختمان جسم مقدار معینی نمك وجود دارد كه اگر از آن كم شود موجب امراض مختلفی در اعضاء بدن میگردد، در این صورت نمك پیش از طعام وقتی وارد معده شد مقداری از آن را كه بدن لازم دارد برای كسری بودجهی خود نگه میدارد و در حقیقت مقدار از دست رفته را جبران میكند.
7. بدن انسان برای برطرف كردن نمك، احتیاج به آب دارد و استعمال نمك پیش از خوراك، انسان را به نوشیدن آب مجبور مینماید و این خود سبب ازدیاد «ادرار» شده و بدین ترتیب كلیه و مثانه شستشو میشود.
8. نمك، زیاد كنندة ترشحات غدد امعاء مخصوصاً در قسمت هضم و جذب میباشد لذا استعمال آن پیش از صرف طعام بهترین وسیله برای زود هضم شدن و هضم گردیدن مواد غذایی میباشد.
9. در اثر نمك خوردن، مقداری از آبها از روزنههای پوست بدن بیرون میآید، در نتیجه سوراخهای تنفسی پوستی، پاك و پاكیزه میشوند.
10. استعمال نمك بعد از صرف غذا، غدد بزاقی را تحریك میكند و بواسطهی تحریك شدن آنها، آب دهان زیاد میشود و انسان مجبور است آن آب را فرو ببرد یا بیرون بریزد، كه در هر دو صورت چربی یا غذا كه در دهان و بین دندانها باقی مانده، به همراه آب دهان برطرف میشود.
11. اگر انسان طعامی را بخورد و نمك آن كم باشد، و یا در معده ترشحات مواد نمكی نباشد، باعث دیر هضم شدن یعنی سوء هضم میگردد، پس در این صورت اگر پیش از غذا نمك خورده شود این دو ضرر را جبران مینماید.
یادآوری:
بدیهی است كه این فوائد، برای استعمال مقدار مناسب نمك میباشد، و اگر در مصرف نمك افراط و تفریط شود باعث تحریك قلب و امراض گوناگون نیز خواهد گردید.
در ضمن فواید نمك برای انسانهای سالم و متعادل و به صورت غالبی است، ولی برای افراد بیمار، یا گاهی برای افرادی خاص، ممكن است برخی داروها نیز ضرر داشته باشد كه پزشكان مشخص میكنند.
برای مطالعه بیشتر به كتابهای زیر مراجعه فرمایید:
1. قرآن و علوم روز، سید جواد افتخاریان.
2. كافی، كلینی، ج 6.
1 . كتاب كافی مرحوم كلینی، ج 6، ص 325 و كتاب المحاسن، احمد خالد برقی، ج 2، ص 590 و... كه در این دو كتاب و سایر كتب مثل المقنع شیخ صدوق و بحارالانوار علامة مجلسی، ج 63، ص 390 به بعد روایات نمك به طور مفصل آورده شده است.
2 . به نقل از كتاب قرآن و علوم روز، سید جواد افتخاریان، چاپ بیستم، 1362.
3 . همان.
4 . كتاب كافی، ج 6، ص 325.