پرسش:
چگونه میتوان تفسیر گرانقدر المیزان را خوب بخوانیم و بفهمیم و به صورت علمی و اصولی از آن استنباط كرد؟
پاسخ:
پاسخ این پرسش را از چند زاویه بیان میكنیم:
اول: برای فهم هر كتاب مثل تفسیر المیزان چند مرحله لازم است:
الف. فهم معانی لغات و اصطلاحات آن، كه از طریق مراجعه به كتابهای لغت انجام میشود.
ب. فهم موضوعات و مسائل آن كه از طریق مطالعهی كامل كتاب و بدست آوردن نظرات مولف و دیدگاههای او و ابعاد فكری او حاصل میشود.
یعنی لازم است برای فهم یك كتاب یك نگاه كلی به آن داشته باشیم سپس بار دیگر بر جزئیات آن مرور كنیم تا مطلب به صورت كامل حل شود.
ج. دستهبندی مطالب كتاب (و فیش برداری آنها در صورت لزوم) كه كمك خوبی به فهم مطالب میكند.
د. مطالعه كتابهای مرتبط با موضوع كتاب به صورت پیش نیاز مثلاً برای فهم تفسیر قرآن لازم است كه شخص مطالعه كننده اطلاعاتی از كتابهای علوم قرآن (مثل علوم قرآن، آیت الله معرفت و پژوهشی در تاریخ قرآن دكتر حجتی و ...) داشته باشد، همانطور كه لازم است از برخی مباحث عقلی و فلسفی (در حد بدایة الحكمة علامه طباطبایی(ره)) اطلاع داشته باشد تا مطالب ایشان را در المیزان متوجه شود و نیز برای فهم المیزان مطالعهی كتابهایی كه در مورد این تفسیر شریف نوشته شده است مثل «كتاب روش علامه طباطبایی در تفسیر المیزان» علی الالوسی ترجمه حسن میرجلیلی مناسب است.
دوم: لوازم فهم قرآن و استنباط تفسیری از آن:
فهم و تفسیر قرآن مثل هر كتاب تخصصی دیگر پیشنیازهائی دارد كه اگر كسی میخواهد به مرحله استنباط از آن برسد لازم است آن پیش نیازها و شرایط را در خود ایجاد كند.
برای مثال علوم مورد نیاز مفسر قرآن را اینگونه بر شمردهاند:
1. آشنائی با ادبیات عرب (علومی مانند: صرف، نحو، لغت، اشتقاق، معانی، بیان و ...)
2. آشنائی با علم كلام (عقاید)
3. آشنائی با علم فقه
4. آشنائی با علم اصول الفقه (شیوه برداشت از متن)
5. آشنائی با تاریخ صدر اسلام
6. شناخت علوم قرآن (محكم و متشابه، نسخ و ...)
7. آشنائی با فضای نزول (مباحث مكی و مدنی و شأن نزولها و...)
8. آگاهی از احادیث پیامبر(ص) و اهل بیت(ع)
9. آگاهی از قرائتهای مختلف قرآن
10. آگاهی از بینشهای فلسفی، اجتماعی و اخلاقی
11. آگاهی از علوم تجربی (برای فهم آیات علمی قرآن)
12. پرهیز از پیش داوری و تفسیر به رأی
13. تمرین و ممارست با تفسیر
برای مطالعه بیشتر به منابع زیر مراجعه فرمایید:
1. درآمدی بر تفسیر علمی قرآن، دكتر محمدعلی رضایی اصفهانی، انتشارات اسوه.
2. روششناسی تفسیر، رجبی، بابائی و دیگران، انتشارات سمت.
3. روش علامه طباطبائی در تفسیر المیزان، علی الآلوسی، ترجمه میرجلیلی.