لیست مقالات

پلورالیسم دینى در بوته نقد/ حسن معلمی

پلورالیسم دینى همچون همه پدیده‏هاى فکرى، سیاسى، اجتماعى و دینى، داراى زمینه‏هاى گوناگونى پیش از خود است و توجه و آگاهى نسبت‏به این زمینه‏ها، موجب درک صحیح آن مى‏گردد. بنابراین، ابتدا زمینه‏هاى پیدایش پلورالیسم و سپس دلایل آن مطرح مى‏گردد، گرچه بین زمینه‏ها و دلایل قرابت فراوانى به چشم مى‏خورد; یعنى: عوامل و دلایل قرین همدیگرند، اما نحوه نگاه بدان‏ها متفاوت است. علاوه بر این، بعضى علل و عوامل بعید و دور و بعضى دیگر نزدیک‏اند. مهم‏ترین عوامل و زمینه‏هاى دور و نزدیک پیدایش پلورالیسم دینى کنونى عبارت است از:
1- پیدایش عصر نوزایى (رنسانس) و موج شک‏گرایى در حقایق دینى و فلسفى;
2- پیدایش فکر تعارض عقل و دین با یکدیگر و غیر قابل ارجاع بودن آن به همدیگر و این‏که دین را باید با دل و تجارب دینى فهمید، نه با عقل;
3- تشکیکات هیوم در توانایى...

پلورالیسم دینى/ محمد تقی مصباح یزدی

مدارا و همزیستى مسالمتآمیز براى جلوگیرى از جنگها و تخاصمات. بعبارت دیگر، کثرتها به عنوان واقعیتهاى اجتماعى پذیرفته شوند و مصلحت جامعه، این نیست که به جان هم بیافتند. بلکه باید همزیستى داشته باشند، نه این که با هم یکى شوند. این نوع از پلورالیسم البته بدان معنا نیست که از نظر «حقیقت» هم قائل به کثرت باشیم. کثرت در واقعیت اجتماعى است و منافات هم ندارد با اینکه هر گروهى مى گوید من حق هستم و دیگران باطل اند. اما در مقام عمل، معذالک با دیگران مى سازند این یک معناى پلورالیسم است هر چند عرصه سیاست، احزاب مختلفى ...

پلورالیسم برون‏دینى از منظر جامعه مدنى/ محمود علیپور

پلورالیسم دینى از دو نگاه درون‏دینى و برون‏دینى قابل طرح است. آنچه در این نوشتار مورد مداقه قرار گرفته پلورالیسم برون‏دینى از دو منظر نسبیت‏گرایى و همزیستى مسالمت‏آمیز است. در رویکرد نسبیت‏گرایى، هر یک از ادیان سهمى از حقیقت و سعادت برده‏اند و حقیقت در میان ادیان توزیع شده است. چنین رویکردى با جامعه مدنى سازگار و قابل تفسیر بوده ولى با منابع و مبانى دینى ناسازگار است که در این گفتار به سه مورد آن خواهیم پرداخت. رویکرد همزیستى مسالمت‏آمیز در نگاه درون‏دینى هر چند که مورد پذیرش قرار گرفته است ولى دامنه چندان گسترده‏اى ...

نگاهى گذرا به پلورالیسم دینى از منظر سه حکیم الهى/ مصطفی خلیلی

در جهانى که امروزه حیات فردى و اجتماعى خویش را در آن سپرى مى‏کنیم، چنان پیوندها و ارتباطات شدت یافته که گویا همه انسانهاى موجود در جوامع متعدد، داراى یک فرهنگ و عقیده‏اند . در حالى که ما با انواع مختلف فرهنگها و عقاید و مذاهب و ادیان، اعم از الهى و غیرالهى مواجه هستیم . تا زمانى که این گونه پیوند و ارتباط میان جوامع انسانى وجود نداشت و افراد با زندگى ساده بدوى، بدون آشنایى با عقاید دیگران به زندگى خود ادامه مى‏دادند، با این فرهنگ خو گرفتند که حقیقت در عقیده و فرهنگ و مسلک آنها منحصر و محدود است و هیچ سخنى از کثرت حقایق...

قرآن و پلورالیسم دینى علی ربانی گلپایگانی

نظریه پلورالیزم، حقیقت و رستگارى را منحصر در دین خاصى نمى‏داند و همه ادیان را به طور نسبى از حقیقت مطلق بهره‏مند مى‏داند. برخى از متفکران نیز این نظریه را برگزیده و به استناد بعضى از آیات قرآن که صراط مستقیم در آنها به صورت نکره آمده است‏بر اثبات تعدد و تکثر صراط مستقیم پاى فشرده‏اند، نگارنده در پى آن است که اثبات کند پلورالیزم دینى از دیدگاه قرآن مردود بوده و صراط مستقیم یگانه است و تعدد و تکثرى در آن راه ندارد. در این راستا به نقد نظریه صراطهاى مستقیم ...

پلورالیسم برون‏دینى از منظر جامعه مدنى/ محمود علیپور

پلورالیسم دینى از دو نگاه درون‏دینى و برون‏دینى قابل طرح است. آنچه در این نوشتار مورد مداقه قرار گرفته پلورالیسم برون‏دینى از دو منظر نسبیت‏گرایى و همزیستى مسالمت‏آمیز است. در رویکرد نسبیت‏گرایى، هر یک از ادیان سهمى از حقیقت و سعادت برده‏اند و حقیقت در میان ادیان توزیع شده است. چنین رویکردى با جامعه مدنى سازگار و قابل تفسیر بوده ولى با منابع و مبانى دینى ناسازگار است که در این گفتار به سه مورد آن خواهیم پرداخت. رویکرد همزیستى مسالمت‏آمیز در نگاه درون‏دینى ...

مناظره‌ای با هوشنگ امیراحمدی

‌در سال‌ 76، گفتگوئی‌ صریح‌ با هوشنگ‌ امیراحمدی، ایرانی‌ مقیم‌ آمریکا دست‌ داد که‌ تناسب‌ مفاد آن‌ با موضوع‌ این‌ شماره، یعنی‌ جامعه‌ مدنی‌ و سکولاریزم، دلیل‌ خوبی‌ برای‌ انتشار مفاد آن‌ گفتگو می‌تواند باشد. انتشار این‌ بحث، علیرغم‌ آنکه‌ شخصیت‌ و اهداف‌ فعالیتهای‌ آقای‌ امیراحمدی‌ در آمریکا و ایران، برای‌ «کتاب‌ نقد»، چندان‌ روشن‌ نیست‌ اما از این‌ حیث‌ که‌ ایده‌های‌ جریان‌ فکری‌ خاصی‌ در بعضی‌ مطبوعات‌ ایران‌ ...

میزان دقت و صحت پاسخ های سروش / مهندس جواد رنجبر

در شمارة‌ نخست‌ این‌ نوشتار توضیح‌ دادیم‌ که‌ چگونه‌ تلاشهای‌ رفوگرانة‌ آقای‌ سروش‌ و سایرین‌ نه‌ تنها به‌ دفع‌ اشکالات‌ وارده‌ در باب‌ پلورالیزم‌ دینی‌ نینجامید و هیچ‌ توجیه‌ معقول‌ و مشروعی‌ به‌ نفع‌ پلورالیزم‌ دینی‌ مطروحه‌ در الهیات‌ مسیحی‌ معاصر دست‌ و پا نکرد و در انتقال‌ آن‌ به‌ قلمرو تفکر اسلامی‌ همچنان‌ ناکام‌ ماند بلکه‌ هر گونه‌ تلاش‌ و توضیح‌ اضافی، کار را بر منادیان‌ پلورالیزم‌ تنگ‌تر کرده‌ و بر عمق‌ مشکلات‌ عقلی‌ و نقلی‌ مسئله‌ افزوده‌ است. از جمله‌ اشاره‌ کردیم‌ به‌ برخی‌ لوازم‌ مصرح‌ این‌ دیدگاه‌ که‌ "دفاعیات" آن‌ را عملاً‌ به‌ "اعترافات" بدل‌ ...

صراط های نامستقیم/ غلامرضا مصباحی

در این نوشتار مختصر، خواهیم کوشید به نقد پاره‏اى از مطالب که در توجیه "پلورالیزم دینى" ، آمده است، بپردازیم.بدان امید که خداوند، همه ما را به صراط مستقیم هدایت فرماید .
الف: دعوى قاعده‏اى کلى و عام با این تعبیر که "کتاب الهى و سخن پیامبر، همواره تفسیرهاى متعدد بر مى‏دارد" . (1) ، سخن نادرست بلکه نا معقولى ...

تاملى در مستندات قرآنى پلورالیزم/ محمد حسن قراملکی

«پلورالیزم‏» در لغت، به معناى کثرت‏گرایى و مقصود از آن در فلسفه دین، پذیرش حقانیت ادیان مختلف است. طرف‏داران کثرت‏گرایى براى اثبات مدعاى خود، دلایل گوناگونى ذکر کرده‏اند که تحلیل و نقد آن‏ها را باید در جاى دیگرى پى گرفت. (1) آن‏ها براى مشروعیت دینى بخشیدن به مدعاى خود، ظواهر برخى از آیات قرآن مجید را مورد استناد قرار داده‏اند تا بدین‏سان نظریه خود را هم‏خوان با آن جلوه دهند.
نوشتار حاضر صرفا به نقد و تحلیل ...