از نظر بیشتر اهل لغت، کلمه «جزیه‏» لفظى است عربى و گرفته شده از ماده «جزاء». در قاموس المحیط آمده: «جزیه به کسر جیم: خراج زمین و چیزى است که از شخص ذمى گرفته مى‏شود، جمع این کلمه جزى و جزى و جزاء است.» در صحاح اللغه آمده: «جزیه چیزى است که از اهل ذمه دریافت مى‏شود و جمع آن جزى است مانند لحیه و لحى.» گروهى دیگر برآنند: این لفظ، معرب کلمه فارسى «گزیت‏» یا «گزیه‏» یا «گزید» است. جرجى زیدان پس از بیان پاره‏اى از تاریخ جزیه مى‏نویسد: «عرب ظاهرا این کلمه را هم از لحاظ لفظى و هم از جهت معنایى از ایرانیان گرفته و سپس لفظ آن را تعریب و به صورت جزیه درآورده است.» پاره‏اى از اشعار فارسى نیز،

فلسفه برده‏دارى در نظام حقوقى اسلام پرسشى است که از دیرباز مطرح بوده و در سالهاى اخیر بویژه در پایگاههاى اینترنتى که بر ضد دین و حکومت اسلامى فعالیت دارند، به صورت جدى‏تر مطرح گردیده است . مقاله حاضر در صدد آن است تا ضمن بررسى این مساله، اثبات نماید که پذیرش نظام برده‏دارى در آغاز ظهور اسلام، به دلیل تحمیل شرایط زمانى خاص آن دوره بود که برده‏دارى در تمامى جوامع بشرى آن روز رایج و ریشه‏دار بود . از این رو اسلام به جاى مقابله یکباره با نظامى ناعادلانه که در تاریخ بشریت ریشه دوانده بود، به مبارزه تدریجى ...

یکى از مباحث مهم در فلسفه حقوق اسلامى بحث از مبناى حقوق اسلامى است; گر چه در باره این موضوع اثر مستقلى موجود نیست، اما در لابلاى نوشته‏هاى حقوقى به چند نظریه مى‏توان دست‏یافت. مهمترین این نظریات، «نظریه فطرت‏» و «نظریه عقل‏» است. در این مقاله تلاش شده است ضمن بررسى دو نظریه مذکور، نظریه سوم که نظریه مورد قبول نگارنده است، نیز مطرح شود و نتایج‏حقوقى ...

زن و شوهر با قرارداد ازدواج، حقوق و تکالیف مختلفى نسبت‏به یکدیگر پیدا مى‏کنند. در حقوق اسلام و ایران اصل استقلال مالى زوجین مبناى روابط مالى زوجین است و هر یک از زن و شوهر در اکتساب و تصرف اموال خود استقلال کامل دارند. اما در حقوق کشورهاى غربى از جمله فرانسه، در رژیم اشتراک اموال، مرد به عنوان رئیس اشتراک، اداره اموال مشترک زوجین را در اختیار دارد و در رژیم جدایى مطلق اموال نیز مطابق فرض قانونى، حق تصرف در اموال زن را دارد مگر اینکه زن صریحا آن را رد نماید. از طرف دیگر تامین هزینه خانواده در حقوق اسلام تعهدى یک جانبه است و زن در این زمینه ...

برخى کشورها از جمله «ایران‏» که روابط حقوقى آنها بر پایه قوانین اسلامى بنانهاده شده است و کشور «انگلستان‏» که بر مبناى نظام کامن لا اداره مى‏شود، نسبت‏به مقدسات دینى به نوعى حمایتهاى قانونى را اعمال مى‏نمایند، و پاره‏اى دیگر از کشورها چنین حمایتى را پیش بینى نکرده و جرم شناختن توهین ...

یکی از اصولی که پیامبرگرامی اسلام (ص)همواره بدان توجه خاص می کردند حق مردم (حق الناس) است. آنچنان که در آموزه های دینی آمده ، حق الهی قابل بخشش است اما حق الناس جز به رضایت مردمان قابل بخشش نیست. چنین مکتبی امروزه در مقابل انواع اتهام ها قرار گرفته است. نویسنده باتوجه به انواع پیمان نامه های پیامبر اکرم(ص) به دنبال اثبات این امر است که مسلمانان از دیرباز به دنبال تحقق حقوق اقلیت ها و حتی اقوام شکست خورده و در یک کلام حقوق بشر بوده اند.

مولفین‌ این‌ مکتوب‌ - که‌ بخشی‌ از نوشتار مبسوطشان‌ را به‌ دنبال‌ می‌آوریم‌ - ضمن‌ بیان‌ اصول‌ و مبانی‌ نظری‌ حقوق‌ بشر از دیدگاه‌ اسلام‌ در قالب‌ طرح‌ مباحثی‌ از قبیل‌ «حق‌ و تکلیف»، «انسان‌ شناسی‌ اسلامی»، «خاستگاه‌ و منابع‌ حقوق‌ بشر در اسلام» و ...، به‌ نقد اجمالی‌ موقعیت‌ انسان‌ غربی‌ در دورة‌ جدید می‌پردازند.
پیش‌ از شروع‌ بحث‌ در باب‌ موضوع‌ نوشتار حاضر، ذکر فهرست‌ فشرده‌ای‌ از خصائص‌ موقعیت‌ انسان‌ غربی‌ در دورة‌ جدید به‌ همراه‌ بیان‌ چند نکتة‌ مقدماتی‌ در مورد دیدگاه‌ اسلام‌ دربارة‌ حقوق‌بشر، ضروری‌ به‌ نظر می‌رسد.
1) حقوق‌ بشر در دوران‌ جدید متکی‌ به‌ بنیانهای‌ نظری‌ کاملاً‌ متفاوت‌ با سنت‌ فکری‌ دوران‌ قدیم‌ است.

در این مقاله، نگارنده محترم به بحث پیرامون حقوق بشر از نگاه اسلام و غرب پرداخته‏اند . ابتدا در مبحث نخست‏به برخى از مزیتهاى نظام حقوق بشر از منظر اسلام اشاره کرده و بهترین تعریف از نظام حقوقى بشر را تعریف فراگیر اسلام از آن دانسته و نظام حقوقى ارائه شده از سوى آن را برهان‏پذیر برشمردند . سپس به منظور تحقق و تامین حقوق بشر، با طرح پایه‏هاى ضمانت اجرا و جایگاه ارزشهاى اخلاقى و با استناد به آیاتى از قرآن کریم و فراتر از دست‏نوشته‏هاى بشرى براى آن (حقوق بشر) ضمانت اجرایى ویژه‏اى قائل شده‏اند و حقوق بشر در اسلام را برگرفته از قرآن کریم و مانند آن از انسجام، تناسب و سازگارى برخوردار دانسته‏اند .

چندی پیش در دانشکده مدیریت دانشگاه تهران سمیناری با عنوان «حقوق بشر، گذار از جهان تکلیف» برگزار شد که بیت‌الغزل این سمینار، ایجاد شکاف بین حق و تکلیف و تبیین این معنا بود که در جهان مدرنیته باید از حقوق و نه تکالیف سخن گفت. نتیجه دیگری این نشست، عدم پذیرش محدودیت برای حقوق بود و اعتقاد به این معنا که آزادی مافوق قانون است این معنا یکی از مهم‌ترین یا عمده‌ترین چالش‌ها را در حوزه حق و تکلیف بیان می‌کند و ازآن‌جاکه چنین فرایندی پیرو برخی مولفه‌های فکری دوران مدرنیته است، ایجاب می‌کند در حد ضرورت بدا‌ن‌ها پرداخته شود. ازاین رو تلاش شده است که با کنکاش در منابع مختلف، دلایل حقوقی و غیرحقوقی ارائه شده برای این وضعیت مدنظر قرار گیرد و آن‌گاه به نقد و بررسی آن‌ها پرداخته شود.

در دوران جدید با تکیه بر «حق»، از «تکلیف» فاصله گرفته شده است و اعتقاد بر این است که اساسا یکی از مهم‌ترین جلوه‌ها و ویژگی‌های دوران جدید، حق‌مداری یا حق‌آگاهی است؛ دربرابر تکلیف‌مداری یا تکلیف‌آگاهی دوران قدیم.
از این‌رو پرسش این است که آیا در ساحت دین که به قول همین روشنفکران مربوط به دوران قدیم است، امکان وجود یا تحقق مساله‌ای به نام حق وجود دارد؟ و آیا عملا چنین گامی صورت گرفته است؟