logo
    Published on Center For Answering Religious Questions (http://www.porsojoo.info)

فهرست آیات مربوط به ولایت و امامت را بیان فرمایید.

By 11
Date: 2006-12-06

آیاتی که در قران پیرامون امامت و ولایت ائمه اطهار(ع) وارد شده میتوان به دو بخش تقسیم کرد: الف) آیاتی که به صورت مستقیم خلافت و جانشینی آن حضرات را بیان میکنند. ب ) آیاتی که مناقب و فضایل آن بزرگواران را مطرح میکنند. این گونه آیات به صورت غیرمستقیم میتواند موضوع ولایت آنان را نیز روشن و اثبات بکند، زیرا با بهره‏گیری از یک اصل عقلی و عقلایی به نام قبح ترجیح مفضولی بر فاضل به راحتی میتوان امامت آنان را درزمان بعد از رحلت پیامبر(ص) تا زمان وقوع قیامت مطرح و تبیین کرد. آیاتی که به بخش اول مربوط میشود، توسط عده کثیری از دانشمندان اهل سنت و از طرف همه محققان اهل تشیع مورد بررسی و ارزیابی قرار گرفته است. خوشبختانه سخن حق و صواب از زبان و قلم آنها در لابه‏لای آثار به جای مانده از آنها به ثبت رسیده، ولی متأسفانهمسائل سیاسی و دنیوی و گاه تعصب مانع از اقدام عملی در این باره شده است. در بخش اول آیات زیر مورد توجه علما قرار گرفته است: 1- آیه تبلیغ، یا ایها الرسول بلّغ ما انزل الیک من ربک و ان لم تفعل فما بلغت رسالته ؛ ای پیامبر آنچه را از سوی پروردگارت نازلشده به طور کامل برسان و اگر نکنی رسالت او را انجام نداده‏ای{M، (مائده، آیه 67). این آیه طبق گفته بسیاری از دانشمندان اهل سنت اعم از مفسرین و محدثین و مورخین در شأن علی(ع) نازل شده است. حال اگر دقت کنیم، دو چیز در آیه محل تأمل و فهم است: یکی این که در آیه فوق، مسأله‏ای با سه ویژگی مهم کاملاً قابل مشاهده است: 1- مسأله‏ای که برای اسلام جنبه حیاتی داشته است. 2- مسأله‏ای که غیر از احکام نماز و روزه و امثال آن بوده است. 3- مسأله‏ای که بیان آن موجب موضع‏گیری سختی از ناحیه افراد و حتی باعث بروز خطرات احتمالاتی برای جان پیامبر میشده است. دیگری واژه مولا است که در بیان آن روز پیامبر به کار رفته است. حال میگوییم، درست است که دوست و یار و یاور یکی از معانی مولا است ولی قرائن زیر ثابت میکند که معنای سرپرست و رهبر از مولا اراده شده است: الف) مسأله بیان دوستی علی(ع) نیازی به متوقف ساختن آن قافله عظیم در آن موقعیت ویژه نداشت. ب ) جمله پیشین در بیان پیامبر که «الست اولی بکم من انفسکم» باشد به هیچ وجه تناسبی با بیان یک دوستی ساده ندارد. این قرینه است که مولا در جمله بعدی هم به معنای غیردوستی است. ج ) در متون تبریک‏های صادر شده از سوی عمر و ابوبکر در ان روز، نمیتوان تنها مفهوم دوستی را اراده کرد. د ) اشعار به جای مانده از شعرایی همچون حسان بن ثابت اراده معنای سرپرستی را ثابت میکند. 2- آیه ولایت انما ولیکم الله و رسوله والذین امنوا الذین یقیمون الصلوة و یؤتون الزکاة و هم راکعون ولی و سرپرست شما تنهاخداست و پیامبر او و آنها که ایمان آورده‏اند و نماز را برپا میدارند ودر حال رکوع زکات میپردازند{M، (مائده، آیه 55). بسیاری از مفسران و محدثان و مورخان درباره شأن نزول این آیه نیز نقل کرده‏اند که آیه فوق در شأن علی(ع) نازل شده است. آنچه که قابل توجه است این است که در آیه فوق روی مسأله ولی تکیه شده است. میگوییم، افزون بر مطالب بیان شده در آیه پیشین، قراینی در آیهوجود دارد که نشان میدهد ولی در اینجا به معنای سرپرست است: الف) اگر ولی به معنای ناصر و دوست و یاور بوده باشد شامل همه مؤمنان میشد و حال آن که ولایت در آیه مورد بحث منحصر به مورد خاص شمرده شده و آن کسی است که در حال رکوع صدقه داده است و کلمه انما که دلیل بر حصر است همراه آن آمده. ب ) در آیه بعد از این، واژه حزب‏الله به کار رفته است. تعبیر به آن مربوط به حکومت اسلامی است نه یک دوستی ساده، چرا که در معنی حزب، یک نوع تشکل و همبستگی اجتماعی برای تأمین اهداف مشترک افتاده است و این خود میرساند که ولی در آیه پیشین به معنایسرپرست میباشد. ج ) حداقل با در نظر گرفتن آیه 6 سوره احزاب که دارد: النبی اولی بالمؤمنین من انفسهم به طور یقین میتوان گفت شخص زکات دهنده در حال رکوع و نماز همانند پیامبر در ولایت تشریعی یعنی حق تصرف، حق تدبیر،حق مدیریت و رهبری جامعه اسلامی مشارکت خواهد داشت. 3- آیه اولی الامر، آیه 59 سوره نساء میفرماید: یا ایها الذین امنوا اطیعوا الله و اطیعوا الرسول و اولی الامر منکم ای کسانی که به خدا ایمانآورده‏اید، از خدا اطاعت کنید واز رسول و اولی الامری که از خودتانند، فرمان ببرید{M. اگر در موضوع اطاعت از منظر قرآن دقت کنیم، میبینیم که قرآن در این آیه اطاعت اولیالامر را بدون هیچ قید و شرطی واجب میداند و حال آن که، قرآن موضوع طاعت را در آیه 8 سوره عنکبوت که در رابطه با اطاعت از والدین و احسان به آنهاست، مقید به عدم انحرافآنها میکند. از تفاوت بین این دو آیه به یک نکته جالب میتوانیم پی ببریم و آن این که اگر خدا اطاعت اولی الامر را بیهیچ قید و شرطی از ما خواسته است، معلوم میشود اولیالامر باید از خطا و عصیان معصوم باشد و لذا فرمان به اطاعت مطلقه از اولیالامر کسانی را شامل میشودکه در ردیف رسول خدا یعنی جانشینان معصوم او هستند، زیرا اطاعت مطلقه در غیرمعصومان(ع) ممکن نیست. 4- آیه صادقین یا ایها الذین امنوا اتقوا الله و کونوا مع الصادقین ای کسانی که ایمان آورده‏اید تقوای الهی داشته باشید و (همیشه) باصادقان باشید{M، (توبه، آیه 119). طبق ظاهر آیه همه مسلمانان موظفند که در هر عصر و زمانی در خط صادقان و همراه آنان باشند و از آن معلوم میشود که در هر عصر و زمان صادق یا صادقانی وجود دارند. در اینجا دو نکته قابلتوجه و فهم است: الف) آیه 15 سوره حجرات و آیه 177 سوره بقره و همین‏طور آیه 8 سوره حشر نشانه اصلی صادقان را چنین بازگو میکند: ایمان کامل به همه مقدسات و اطاعت فرمان خدا در تمام زمینه‏ها مخصوصا نماز و زکات و انفاق و استقامت در جهاد و در مقابل مشکلات. از مجموعاین آیات، نتیجه میگیریم که مسلمانان مؤظفند با کسانی باشند که از نظر ایمان و تقوا در اعلا درجه، و از نظر علم و عمل و استقامت و جهاد در بالاترین سطح باشند، روشن‏ترین مصادیق این معانی همان معصومانند. ب ) از سوی دیگر دستور به همراه بودن با صادقان به طور مطلق و جدا نشدن از آنان بدون هیچ قید و شرط، قرینه دیگری بر معصوم بودن آنهاست، زیرا پیروی بدون قید و شرط جز در مورد معصومان معنی ندارد. 5- آیه قربی قل «لا اسئلکم علیه اجرا الا المودة فی القربی بگو من هیچ پاداشی از شما بر (ادای) رسالتم درخواست نمیکنم، جزمودت و دوستی ذویالقربایم را{M، (شوری، آیه 23). نکته اصلی در مورد آیه این است که از یک سو قرآن مجید از بسیاری از پیامبران الهی نقل میکند که آنها با صراحت نفی اجر از مردم میکردند مثل آیه 109، 127، 145، 164 و 180 سوره شعرا و از سوی دیگر آیه مورد بحث دوستی خویشاوندان را به عنوان پاداش مطرحمیکند و از سوی سوم در آیه 57 سوره فرقان اجر مذکور را وسیله قرب الهی معرفی میکند واز سوی چهارم در آیه 47 سوره سبأ اجر مزبور را به سود مردم ذکر میکند. از ضمیمه کردن این آیات چهارگانه به یکدیگر به خوبی میتوان نتیجه گرفت که پیامبر اسلام نیز مانند سایر پیامبران الهی اجر و پاداشی برای شخص خود از مردم نخواسته است، بلکه مودت ذویالقربای او راهی به سوی خداست و چیزی صد درصد به نفع خود آنها، چرا کهاین مودت دریچه و روزنه‏ای است به سوی مسأله امامت و خلافت و ادامه خط رهبری رسول خدا در امت و هدایت مردم در پرتو آن. آیاتی که به صورت غیرمستقیم ناظر بر مسأله جانشینی پیامبر اسلام است، به شرح ذیل است:1- آیه مباهله، آل عمران / 612- آیه لیلة المبیت، بقره / 2073- آیه حکمت، بقره / 2694- آیه خیرالبریه، بینه / 7 و 85- سوره هل اتی6- آیات نخست سوره برائت7- آیه سقایة الحاج، سوره توبه / 198- آیه و صالح المؤمنین، تحریم / 49- آیه وزارت، طه / 29 - 3210 و 11- احزاب / 23 و 2512- آیه بینه و شاهد، هود / 1713- آیه صدیقون، حدید / 1914- آیه نور، حدید / 2715- آیه انذار، شعرا / 214 و 21516- آیه مرج البحرین، الرحمن / 19 تا 2217- آیه نجوا، مجادله / 12 و 1318- آیه سابقون، واقعه / 10 تا 1419- آیه اذن واعیه، حاقه / 1220- آیه محبت، مریم / 9621- آیه منافقان، محمد(ص) / 3022- آیه ایذاء، احزاب / 5723- آیه انفاق، بقره / 27424- آیه محبت، مائده / 5425- آیه مسؤولون، صافات / 24برای آگاهی بیشتر ر.ک: آیت‏الله‏مکارم شیرازی، پیام قرآن (تفسیر موضوعی قرآن مجید)، ج 9، این جلد از تفسیر عمدتا پیرامون بررسی مسأله امامت در قرآن مجیداست. مطالعه این کتاب ر


Source URL:
http://www.porsojoo.info/en/node/24838